26 : زنده كردن و ميراندن دل حضرت على عليه السلام به فرزندش امام حسن عليه السلام فرمودند : « أَحْىِ قَلْبَكَ بِالْمَوْعِظَةِ ، وَأَمِتْهُ بِالزَّهادَةِ وَقَوّهِ بِالْيَقينِ ، وَنَوِّرْهُ بِالْحِكْمَةِ ، وَذَلِّلْهُ بِذِكْرِ الْمَوْتِ ؛ قلب را با موعظه و اندرز زنده كن و هواى نفست را با زهد و بىاعتنايى بميران ، دل را با يقين نيرومند ساز ، و با حكمت و دانش نورانى نما ، و با ياد مرگ رام كن » . « 1 » دربارهء قلب از جنبه‌هاى مختلف مىتوان سخن گفت كه به چند جنبهء آن اشاره مىكنيم : 1 . آنچه دل را مىميراند 2 . آنچه دل را زنده مىكند 3 . آنچه باعث قساوت قلب مىشود 4 . آنچه قلب را صيقل مىدهد 5 . اقسام قلب . 1 . آنچه دل را مىميراند ؛ در روايات ما عوامل گوناگونى ذكر شده كه باعث مىشود دل بميرد . رسول خدا صلى الله عليه و آله فرموده است : « أرْبَعٌ يُمِتْنَ القلبَ : الذّنبُ عَلَى الذَّنْبِ ، وَكَثْرَةُ مُناقَشَةِ النِّساءِ - يَعني مُحادَثَتَهُنَّ - ومُماراةُ الأحْمَقِ ، تَقولُ وَيَقولُ وَلا يَرجِعُ إلى خيرٍ ، وَمُجالَسَةُ الْموْتى ، فقيلَ لَهُ : يا رسولَ اللَّه ، وَمَا الْمَوْتى ؟ قال : كُلُّ غَنِىٍّ مُتْرَفٍ ؛ چهار چيز دل را مىميراند : گناه روى گناه ، همسخن شدن زياد با

--> ( 1 ) . نهج‌البلاغه ، نامه 31 ، وصيت على عليه السلام به امام حسن عليه السلام