گناهكار در جاى خلوتى قرار گيرد و وسايل گناه برايش آماده باشد ، قدرتى جز ايمان به معاد نمىتواند جلوى او را از ارتكاب گناه وجنايت بگيرد . در ادامهء حديث حضرت مىفرمايد : اگر كم فروشى كند خداوند قحطى مىآورد ، يعنى شما كم مىفروشى ، خداوند هم كم مىكند و قحطى مىشود كه بين اين دو رابطهء معنوى وجود دارد ، و يا اگر منع زكات كنند ، زمين بركاتش را منع مىكند ، اعم از زراعت ، ميوه و معادن ؛ كه اين مربوط به حكمت خداوند است همان‌گونه كه عمل مىكنى به همان ميزان پاداش دريافت مىكنى . هنگامى كه در احكام ظلم كرده و ظلم ظالمان را اجرا كنند و حكم جائرانه بدهند ، زندگى آنها همكارى با ظلم و در خدمت ظلم مىشود . وقتى نقض عهد كنند ، خداوند دشمنان را بر آنها مسلّط مىكند ، چون پيمان‌شكنى اعتماد را از بين مىبرد و وقتى اعتماد از بين رفت ، اتّحاد از بين خواهد رفت و دشمنان مسلّط مىشوند . وقتى قطع رحم كنند ، ثروتها در دست اشرار قرار داده مىشود ، چون قطع رحم اثر وضعى دارد كه اگر رحم نكنى ، خداوند هم رحم نمىكند و جامعهء اسلامى محتاج به كارهاى ديگران مىشود . وقتى امر به معروف و نهى از منكر نكنند ، خداوند اشرار را بر آنها مسلّط مىكند ، چون اگر بى تفاوت باشند ، اشرار در بى تفاوتى مسلّط مىشوند ، و اگر احساس مسئوليّت كنند ، اشرار مجال پيدا نمىكنند تا مسلّط شوند . بنابراين آثار وضعى گناه مثل علّت و معلول است ، به عنوان مثال اگر شراب بخورد ولى نداند كه شراب است ، حرام نيست امّا اثر وضعى خود را كه مستى است ، مىگذارد . اثر وضعى گناه گاهى در بدن و گاه در روح انسان است و قلب را سياه كرده ، نورانيّت را از بين مىبرد .