همان گونه كه نكاح مسلمه با كافر و يا مسلم با كافره از ابتدا اشكال داشته ، ادامهء راه هم اشكال دارد ؟ مرحوم امام مسائل استدامه را در ضمن چند مسأله بيان كرده است . مسألة 3 : لو اسلم زوج الكتابيّة بقيا على نكاحهما الاوّل ، سواء كان كتابياً ( زوج مسلمان شده و قبلًا كتابى بوده ) أو وثنياً و سواء كان اسلامه قبل الدخول أو بعده ( حتّى كسانى كه نكاح كتابيه را دواماً و متعتاً و يا فقط دواماً اجازه نمىدادند اينجا را كه استدامه است اجازه مىدهند ) و اذا اسلم زوج الوثنيّة وثنياً كان أو كتابياً فان كان قبل الدخول انفسخ النكاح فى الحال و ان كان بعده ( دخول ) يفرّق بينهما و ينتظر انقضاء العدّة فان اسلمت الزوجة قبل انقضاءها بقيا على نكاحهما و الّا انفسخ النكاح بمعنى انّه يتبيّن انفساخه من حين اسلام الزوج ( از زمان شروع عدّه ) . عنوان مسأله : اين مسأله مربوط به جايى است كه زوج مسلمان شده و زوجه بر كفر خود باقى است . مرحوم امام دو صورت را ذكر مىكنند : 1 - جايى كه زوجه كتابيّه است . 2 - جايى كه زوجه غير كتابيّه است ( بت‌پرست يا طبيعى مسلك ) كه داراى دو حالت است : الف ) قبل از دخول : عدّه ندارد . ب ) بعد از دخول : زن بايد عدّه نگه دارد و اگر در زمان عدّه ، اسلام را پذيرفت نكاح باقى است و اگر مدّت زمان عدّه سپرى شد ، عقد فسخ مىشود و نشان مىدهد كه از همان لحظهء اوّل انفساخ حاصل شده بود . [ 1 - جايى كه زوجه كتابيّه است . ] اقوال : مرحوم صاحب رياض مىفرمايد : و اذا أسلم زوج الكتابيّة دونها فهو على نكاحه سواء كان قبل الدخول أو بعده دائماً كان التزويج أو منقطعاً كتابياً كان الزوج أو وثنيّا جوّزنا نكاحها للمسلم ابتداءً أم لا ، اجماعاً « 1 » ( مطلق نكاح باقى مىماند چه نكاح كتابيه را ابتداءً اجازه بدهيم و چه اجازه ندهيم ، استدامه درست است ) . مرحوم كاشف اللثام بعد از ذكر عنوان مسأله مىفرمايد : اذا اسلم زوج الكتابيّة دونها بقى على نكاحه الصحيح قبل الدخول و بعده دائماً أو منقطعاً سواء كان كتابياً أو وثنيّا بلا خلاف بين المجوّزين لنكاح الكتابيّة و المانعين فانّ الاستدامة اضعف ( اى اسهل ) من الابتدا . « 2 » مرحوم شهيد ثانى در مسالك مىفرمايد : هذا ممّا استثنى من نكاح الكتابيّة دواماً عند من يمنعه من اصحابنا ( حتّى مانعين قائلين به صحّت ادامه نكاح شده‌اند ) و هو استدامته له اذا أسلم دونها فانّ بقاء النكاح موضع وفاق سواء كان قبل الدخول أو بعده و سواء كان قبل الاسلام كتابيّاً أو غيره . « 3 » از كلمات عامّه هم استفاده مىشود كه آنها هم در اين مسأله تقريباً با ما همراه هستند چون آنها كسى را ندارند كه مانع نكاح كتابيّه باشد و لذا استدامه را هم اجازه مىدهند . ابن قدامه در مغنى مىگويد : اذا اسلم زوج الكتابيّة قبل الدخول أو بعده أو أسلما معا فالنكاح باق بحاله سواء كان زوجها كتابيّاً أو غير كتابى لانّ للمسلم أن يبتدى نكاح كتابيّة فاستدامته اولى و لا خلاف فى هذا بين القائلين باجازة نكاح الكتابيّة . « 4 » جمع‌بندى اقوال : اين مسأله اختلافى نبوده و اجماعى است . ادلّه : 1 - اجماع : همان گونه كه گفته شد مسأله اجماعى است ، ولى اجماع در اينجا مدركى و به عنوان مؤيد است . 2 - الاستدامة اسهل من الابتدا : حكم استدامه از ابتدا به نكاح آسان‌تر است . اين دليل قابل قبول نيست ، چون يك استحسان ظنّى است و به همين جهت در وثنيّه چنين نمىگوييم الّا اين كه ما آن را به يك پايهء علمى برگردانده و بگوييم ادلّهء حرمت نكاح كتابيّه - اگر قائل به حرمت باشيم - منصرف به ابتدا است ، به عبارت ديگر مخاطبين ، مسلمين بالفعل هستند و نبايد با زن كافره ازدواج كنند پس اين حكم در مورد كفّار نيست ، و در اين صورت اين دليل يك پايهء علمى پيدا مىكند . 3 - روايات : * . . . عن سهل بن زياد ( محلّ بحث است ) عن محمّد بن عيسى ، عن يونس ( يونس بن عبد الرحمن ) قال : ( چه كسى گفته است ؟ )

--> ( 1 ) ج 10 ، ص 241 . ( 2 ) ج 7 ، ص 255 . ( 3 ) ج 7 ، ص 365 . ( 4 ) مغنى ، ج 7 ، ص 558 .