به دنبال دين حق حركت كرد . ابتدا با آيين مسيح برخورد كرده و آن را حق يافت و مسيحى شد . عالمان دير مسيحيان به او گفتند كه در كتاب‌هاى ما آمده در همين ايّام در ميان ملّت عرب پيامبرى ظهور خواهد كرد كه از تمام انبياء برتر و پيامبر آخر الزمان است ولى نمىتوانيم او را درك كنيم ، او به مدينه رفت بعد از ظهور پيامبر ايمان آورد . در اين ميان روزى به فكر ياران حق طلب مسيحىاش افتاد و نماز و روزه و ايمان آنها به پيامبر و انتظار كشيدن بعثت وى را براى حضرت شرح داد و از حضرت پرسيد كه حال اينها چگونه است ؟ شخص فضولى گفت اينها اهل جهنم هستند ، اينجا بود كه اين آيه نازل شد كه پيروان هر مذهبى از مذاهب آسمانى در زمان خودش و قبل از آمدن دين جديد اگر عمل صالح انجام دهند اجر مىبرند ، حتّى صابئين اگر ايمان داشته باشند و عمل صالح انجام دهند اهل نجات هستند . در آيه « آمن » و « عمل » به لفظ ماضى است و مىگويد كه آنهايى كه در گذشته ايمان آورده‌اند يعنى قبل از آن كه دين جديدى بيايد و نمىتوان گفت اسلام همهء اينها را پذيرا مىشود ، بنابراين آيه مربوط به اين است كه هر قوم و ملّتى در زمان خودشان اگر به دينشان علاقه‌مند بوده و عمل صالح انجام دهند اجر مىبرند و اين ربطى به « پلوراليسم » ندارد كه بگوييم هر دينى براى خودش آزاد است و پيروان آنها آزادند و اسلام همه را پذيرفته است . 89 ادامهء مسئلهء 1 . . . . . 25 / 1 / 82 2 - آيهء [ شصت و نهم سورهء مائده ] « إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ الَّذِينَ هادُوا وَ الصَّابِئُونَ وَ النَّصارى مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ عَمِلَ صالِحاً فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ » . « 1 » در اين آيه هم سخن از چهار گروه است : مسلمانان ، يهود ، نصارى و صابئين اگر تمام اينها ايمان بياورند و عمل صالح انجام دهند اهل نجات هستند و اجر مىبرند و خوفى از قيامت و عذاب الهى ندارند . سؤال : اگر از « الَّذِينَ آمَنُوا » در ابتداى سوره مسلمانان مراد باشند از يهود و نصارى و صابئون هم مؤمنان آنها مراد باشند ، پس چرا ايمان ( مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ ) تكرار شده است ؟ جواب : اين مسأله مشابه‌هايى هم در قرآن دارد ، به عنوان مثال مىفرمايد : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا آمِنُوا بِاللَّهِ » . « 2 » ايمان داراى مراحلى است : ايمان به لفظ و ظاهرى ، ايمان به قلب ، ايمان راسخ و ايمان كامل . آيه مىفرمايد اى كسانى كه در مراحل ابتدايى ايمان هستيد ايمان كامل بياوريد و گاهى گفته شده ايمان اوّلى در آيه ايمان ابتدائى و ايمان دوّمى ثبات بر ايمان است كه در اين صورت هر دو يك مرتبه از ايمان است ( يا أيها الذين آمنوا كونوا ثابتين على الايمان ) در « اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ » هم اشكال مىشود كه مگر ما در صراط مستقيم نيستيم كه چنين مىگوييم . جواب‌هايى داده شده از آن جمله اين كه ما را در صراط مستقيم ثابت قدم بدار زيرا مؤمنين و صحابهء به نامى ( مثل طلحه و زبير ) داشتيم كه ثبات قدم نداشتند و گرفتار شدند و زمانى پشيمان شدند كه پشيمانى سودى نداشت . پس چه مراد مراحل ايمان باشد يا حدوث و بقا ، با اين جواب اشكال مرتفع مىگردد . مراد از « مَنْ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً » چيست ؟ احتمالات تفسيرى زيادى داده شده است : احتمال اوّل : هر كدام از اين چهار گروه اگر در عصر خود مؤمن بودند اهل نجات بودند . اين تفسير را دو قرينه تقويت مىكند : الف ) « مَنْ » اگر موصوله باشد چون فعل « آمَنَ وَ عَمِلَ » ماضى است معنايش اين است كه هر يك در عصر و زمان خودشان اگر مؤمن بودند اهل نجات بودند ، امّا اگر « مَنْ » را شرطيّه دانستيم ديگر قرينه‌اى نيست چون « مَنْ » شرطيّه ماضى را در حكم مضارع قرار مىدهد . ب ) شأن نزولى براى اين آيه گفته شده كه طبرى در تفسير جامع البيان در ذيل اين آيه آن را آورده است كه همان داستان سلمان فارسى است . احتمال دوّم : اگر تمام اين گروه‌هاى چهارگانه به پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله ايمان آورده و عمل صالح انجام دهند اهل نجات هستند يعنى مراد از « آمن » دوّم ايمان به پيامبر صلى الله عليه و آله است يعنى هر كه هستيد و هر سابقهء دينى كه داشته باشيد اگر ايمان به پيامبر بياوريد سابقهء سوء جبران خواهد شد . اشكال : اگر منظور ايمان به پيامبر صلى الله عليه و آله است پس چرا « الَّذِينَ أَشْرَكُوا » در اين آيه آورده نشده همان گونه كه در آيهء 17 سورهء حج آورده شده است :

--> ( 1 ) آيهء 69 ، سورهء مائده . ( 2 ) آيهء 136 ، سورهء نساء .