* . . . عن الحلبى ، عن ابى عبد اللَّه عليه السلام قال : لا رضاع بعد فطام . « 1 » ( تنها روايتى كه در اين طايفه داراى سند صحيح است ) * . . . انس بن محمّد ، عن أبيه ، عن جعفر بن محمّد ، عن آبائه عليهم السلام فى وصيّة النبى صلى الله عليه و آله لعلى عليه السلام قال : يا على ! لا رضاع بعد فطام و لا يتم بعد احتلام . « 2 » « انس بن محمّد » مجهول الحال يا ضعيف است و در رجال توثيق نشده است . * محمد بن محمد المفيد فى المقنعة ( مرسلهء مفيد ) قال : قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله : لا رضاع بعد فطام و لا يتم بعد احتلام . « 3 » نتيجه : عمده روايت در اين طايفه ، روايت دوّم است ؛ ولى تضافر اين روايات ، براى تقويت سند كافى است . دلالت احاديث : آيا فطام در اينجا بالفعل است يا بالقوّه ، يعنى اگر بچّه را در يك سالگى هم از شير بگيرند و بعد از يك ماه به دايه‌اى بدهند كه او را شير دهد ، در نشر حرمت كافى نيست ، يا معناى آن بعد از زمان فطام است كه دو سالگى است ، اگر بعد از زمان فطام مراد باشد ، دليل بر بحث ما مىشود ولى در صورت اوّل دليل بر بحث ما نمىشود ، پس دلالت روايات اين طايفه مبهم است . طايفهء دوم : [ احاديثى كه مىگويد « حولين » معتبر است . ] * . . . عن الحسن بن حذيفة بن منصور ، ( مجهول الحال ) عن عبيد بن زرارة ، عن زرارة ، عن ابى عبد اللَّه عليه السلام قال : سألته عن الرضاع ، فقال : لا يحرم من الرضاع الّا ما ارتضعا من ثدى واحد حولين كاملين « 4 » ( آيا تمام دو سال يا در دو سال ؟ ) . * و باسناده عن عبيد بن زرارة ، عن الحلبى ، عن ابى عبد اللَّه عليه السلام : لا يحرم من الرضاع الّا ما كان حولين كاملين . « 5 » اگر بتوانيم اين دو حديث را از نظر سند درست كنيم ، مشكل دلالت دارد ، چون مىگويد رضاع بايد دو سال باشد كه با هيچ فتوايى سازگار نيست ، و ما حدّ اكثر 15 مرتبه را قائل هستيم . براى رفع اين اشكال در روايت « فى » در تقدير گرفته‌اند ( فى حولين كاملين ) . جمع بين روايات طايفهء اولى و ثانيه با اين توجيه اين است كه بگوييم فطام در حولين باشد . 18 شرايط الرّضاع ( الرابع ) . . . . . 16 / 7 / 80 طايفهء سوم : [ احاديثى كه هر دو ( حولين و فطام ) را با هم دارد . ] چهار حديث است و چون احاديث متضافر هستند از سند آنها بحثى نمىكنيم . * . . . عن الفضل بن عبد الملك ، عن ابى عبد الله عليه السلام قال : الرضاع قبل الحولين قبل ان يُفطم . « 6 » اين حديث را به دو گونه مىتوان تفسير كرد : 1 - دو جملهء « قبل الحولين » و « قبل أن يفطم » تفسير هم باشند ، كه در اين صورت شاهد بحث ماست . 2 - هر دو قيد معتبر است كه در اين صورت اگر در يك سالگى بچّه را از شير بگيرند ( فطام حاصل شود ) و بعد از يك ماه مجدّداً از زنى شير بخورد ، « قبل الحولين » صادق است ؛ ولى « قبل أن يفطم » نيست ، پس اگر اين حديث به تنهايى باشد و حديث ديگرى نداشته باشيم ، مبهم است و استدلال به آن خالى از اشكال نيست . * . . . عن حمّاد بن عثمان قال : سمعت أبا عبد الله عليه السلام يقول : لا رضاع بعد فطام قلت : و ما الفطام ؟ قال : الحولين الّذى قال اللَّه عزّ و جلّ . « 7 » ان قلت : چرا امام در روايت « الحولين » فرموده ، در حالى كه بايد « الحولان » مىفرمود ( هو الحولان ) ، و چرا « الّذى » فرمود و « اللذان » نفرمود ؟ قلنا : امام در مقام حكايتِ آيه است يعنى به لفظِ آيه ، آيه را حكايت مىكند و « الذي » هم چون اشاره به حدّ است كه همان حولين باشد ، و حدّ هم مفرد است ، لذا چنين فرمودند . * . . . سأل ابن فضّال ابن بكير ( ابن فضّال از بزرگان فطحيّه است و ابن بكير هم مشكل مذهب دارد ولى هر دو ثقه هستند ) فى المسجد فقال : ما تقولون فى امرأة ارضعت غلاماً سنتين ثم ارضعت صبيّة لها اقلّ من سنتين حتى تمّت السنتان أ يفسد ذلك بينهما ؟ ( از ذيل حديث استفاده مىشود كه بچّه اول مربوط به او و دوّمى بچّهء ديگرى است ) قال : لا يفسد ذلك بينهما ، لانّه رضاع بعد فطام و انّما قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله : لا رضاع بعد فطام اى انه اذا تمّ للغلام سنتان أو الجارية فقد خرج من حدّ اللّبن و لا يفسد بينه و بين من شرب لبنه قال : و اصحابنا يقولون أنه لا يفسد الّا ان يكون الصبى و الصبيّة يشربان شربة شربة . « 8 »

--> ( 1 ) ح 2 ، باب 5 از ابواب رضاع . ( 2 ) ح 11 ، باب 5 از ابواب رضاع . ( 3 ) ح 12 ، باب 5 از ابواب رضاع . ( 4 ) ح 8 ، باب 5 از ابواب رضاع . ( 5 ) ح 10 ، باب 5 از ابواب رضاع . ( 6 ) ح 4 ، باب 5 از ابواب رضاع . ( 7 ) ح 5 ، باب 5 از ابواب رضاع . ( 8 ) ح 6 ، باب 5 از ابواب رضاع .