با توجّه به اين كه اماء ، پير و جوان ندارد و هر دو مىتوانند كشف رأس كنند ، قرينه مىشود كه اين حكم مستحب است يعنى اگر قواعد أمه باشد مانعى ندارد و اگر حرّة باشد پوشاندن مستحب است و كشف رأس كراهت دارد . « محمد بن فضيل » محلّ بحث است بعضى او را توثيق و بعضى او را تضعيف كرده‌اند . صاحب جواهر به خاطر فاصله‌اى كه بين مدح و ذم او وجود دارد به وثاقت او اطمينان پيدا نكرده . « ابى الصباح » هم شخصى ثقه و اسم او « ابراهيم بن نُعيم العبدى » است ؛ در توثيق او وارد شده كه امام صادق عليه السلام او را ميزان معرّفى كرده‌اند كه بالاتر از وثاقت از آن استفاده مىشود . * . . . عن محمد بن سنان ( محلّ بحث است ) عن الرضا عليه السلام فيما كتبه اليه من جواب مسائله . . . و كذلك ما اشبه الشعور الا الذي قال اللّه تعالى : « وَ الْقَواعِدُ مِنَ النِّساءِ اللَّاتِي لا يَرْجُونَ نِكاحاً فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُناحٌ أَنْ يَضَعْنَ ثِيابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجاتٍ بِزِينَةٍ » اى غير الجلباب فلا بأس بالنظر الى شعور مثلهنّ . « 1 » اگر غير الجلباب به معنى لا يضعن غير الجلباب باشد مثل احاديث سابقه است و به درد بحث مىخورد ولى اگر به معناى اين باشد كه غير جلباب را هم مىتوانند كنار بگذارند در اين صورت به بحث ما مربوط نبوده و به طايفهء دوّم مربوط است . جمع‌بندى طايفهء اوّل : حدّ اقل دو تا از اين احاديث ، هم از نظر سند و هم از نظر دلالت خوب بود . طايفهء دوّم : تفسير ثياب به جلباب و خمار و مقنعه را مىگويد . * . . . عن الحلبى ( تمام رجال سند از بزرگان هستند ) عن أبى عبد الله عليه السلام انّه قرء « أَنْ يَضَعْنَ ثِيابَهُنَّ » قال : الخمار و الجلباب ، قلت بين يَدَى مَن كان ؟ فقال : بين يَدى من كان غير مبترجةٍ بزينة فان لم تفعل فهو خيرٌ لها و الزينة الّتى يبدين لهنّ شىءٌ فى الآية الاخرى ( ذيل ابهام دارد ) . « 2 » * . . . عن حريز بن عبد اللّه ، عن أبى عبد اللّه عليه السلام ( سند اين حديث هم خوب است ) انّه قرء « يضعن من ثيابهنّ » قال : الجلباب و الخمار اذا كانت المرأة مسنّة . « 3 » * . . . عن على بن احمد بن يونس قال : ذكر الحسين ( كدام حسين ؟ ) انّه كتب اليه يسئله ( كدام امام ؟ ) عن حدّ القواعد من النساء ( مستثنيات لباس در سؤال راوى است ) الّتى اذا بلغت جاز لها أن تكشف رأسها و ذراعها ؟ فكتب عليه السلام من قعدن عن النكاح . « 4 » دلالت اين حديث خوب ولى سند آن شلوغ است ، « محمد بن الحسن الصفّار » همان محمد بن الحسن بن فروغ الصفار است كان من شيوخ الطائفة و الثقات . پس روايت از ناحيهء صفار مشكلى ندارد و اگر مشكلى داشته باشد از ناحيهء « على بن احمد بن يونس » است كه شخصى به اين نام در رجال نداريم و لذا احتمال داده‌اند كه « على بن احمد عن يونس » است كه همان « على بن احمد بن أشيم » كه مجهول الحال است . پس اين روايت اگر چه دلالت خوبى دارد ولى داراى سند شلوغى است و به همين جهت اگر چه به عنوان دليل مطرح نشود ولى به عنوان مؤيد خوب است . 58 ادامهء مسئلهء 35 عروه . . . . . 3 / 11 / 78 * . . . عن احمد بن محمّد بن أبى نصر ( مشكل سند حديث اين است كه از قرب الاسناد است ) عن الرضا عليه السلام قال : سألته عن الرجل يحلّ له أن ينظر الى شعر اخت امرأته ؟ فقال : لا ، الّا أن تكون من القواعد ، قلت له : اخت امرأته و الغريبة سواء ؟ قال : نعم قلت فما لي من النظر اليه منها ؟ فقال : شعرها و ذراعها ( موها و ذراع زمانى ظاهر مىشود كه جلباب و خمار هر دو برداشته شود ) . « 5 » جمع‌بندى روايات : در هر دو طرف چهار حديث داريم كه در بين هر دو طايفه روايات صحيح و ضعيف وجود دارد حال چگونه بين اين دو طايفه جمع كنيم ؟ ابتدا بايد جلباب را معنى كنيم در كتابهاى لغت چند احتمال در معنى جلباب داده‌اند : 1 - ملحفه ( نيم‌چادر ) . 2 - پيراهن گشاد . 3 - مقنعه . 4 - ازار و رداء . راغب در مفردات مىگويد : و الجلابيب القمص و الخُمرُ . اين معانى خيلى با هم فرق مىكند ، آنچه از موارد استعمالش

--> ( 1 ) ح 12 ، باب 104 از ابواب مقدّمات نكاح . ( 2 ) ح 2 ، باب 110 از ابواب مقدّمات نكاح . ( 3 ) ح 4 ، باب 110 از ابواب مقدّمات نكاح . ( 4 ) ح 5 ، باب 110 از ابواب مقدّمات نكاح . ( 5 ) ح 1 ، باب 107 از ابواب مقدّمات نكاح .