وضع قوانين و مقررات ، از ويژگىهاى دين اسلام است كه نشان از انسان‌شناسى اين آئين آسمانى دارد ، لذا شاهد هستيم اسلام در مسئلهء اقتصاد و دارايى - بر خلاف همهء مكاتب اقتصادى دنيا - تنها به قدرت اقتصادى نمىانديشد ، بلكه در عين توجه به قدرت اقتصادى ، با باريك انديشى خاصى به توان روحى انسان نيز عنايت دارد . در اين بينش ، انسان بايد به قدرى از قدرت روحى و كمال انسانى برخوردار باشد كه اگر همهء دنيا را هم در اختيارش قرار دهند ، بنده و اسير آن نگردد و اگر روزى ، همهء آن را از او سلب كنند گرفتار شكست روحى نشود . اين همان چيزى است كه اميرمؤمنان على عليه السلام در تعريف زهد اسلامى فرموده است : « الزهد بين كلمتين من القرآن ، قال اللَّه سبحانه : « لِّكَيْلَا تَأْسَوْا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا تَفْرَحُوا بِمَا آتَاكُمْ » « 1 » ومَن لم يأس على الماضى و لم يفرح بالآتى فقد أخذ الزهد بطرفيه ؛ همهء زهد در دو جمله از قرآن آمده است ، خداوند مىفرمايد : « تا برگذشته تأسف مخوريد و به آنچه به‌دست مىآوريد دلبسته نباشيد » ، بنابراين آن كس كه غم گذشته نمىخورد و به آنچه به‌دست مىآورد دلبسته نيست هر دو جانب زهد را در اختيار گرفته است » . « 2 » در اين نگاه ، دنيا نه تنها در برابر آخرت نيست ، بلكه دقيقاً در مسير آخرت قرار دارد ، لذا اهتمام به امر دنيا تا جايى است كه گويا هميشه در دنيا مىماند و توجه به آخرت نيز تا آنجا است كه گويا عمر دنيا سرآمده است . اين نوع نگرش ، ويژهء دين اسلام است و در هيچ مكتب و آئينى نظير ندارد . در روايت مشهورى از امام موسى كاظم عليه السلام مىخوانيم : « إعمل لدنياك كأنّك تعيش أبداً واعمل لآخرتك كأنّك تموت غداً » . « 3 » به همين دليل در اين فرهنگ ، كار و تلاش نه تنها مورد تأكيد و تشويق قرار مىگيرد ، بلكه عبادتى بزرگ محسوب مىشود . ابن اثير در شرح حال سعد انصارى مىنويسد : هنگامى كه رسول خدا صلى الله عليه و آله از جنگ تبوك بر مىگشت سعد انصارى به استقبال آن حضرت شتافت و با وى مصافحه كرد ، پيامبر فرمود : « ما هذا أكبت « 4 » يديك ؟ قال : يا رسول اللَّه صلى الله عليه و آله أضرِبُ بالمَرّ والمِسحاة ، فأنفقه على عيالي ، فقبّل يده رسول اللَّه صلى الله عليه و آله وقال : هذه يدٌ لا تمسّها نارٌ ؛ چه چيز باعث زبرى دستت شده است ؟ عرض كرد : اى رسول خدا ! من براى تأمين مخارج خانواده‌ام با بيل و كلنگ كار مىكنم ( اينها اثر آن است ) آن‌گاه پيامبر صلى الله عليه و آله بر دست او بوسه زد و فرمود : اين دستى است كه آتش دوزخ آن را نمىسوزاند » . « 5 » با توجه به اين مقدمه ، گفتنى است روايات مربوط به اهميت كار و تلاش ، كسب و تجارت ، طلب روزى حلال ، توسعه و آبادانى ، خودكفايى و استقلال

--> ( 1 ) . حديد ، آيهء 23 . ( 2 ) . نهج‌البلاغه ، حكمت 439 . ( 3 ) . من لا يحضره الفقيه ، ج 3 ، ص 156 ، ح 3569 . ( 4 ) . أكبت ، أي أخشن . ( 5 ) . اسد الغابة ، ج 2 ، ص 269 ، تاريخ بغداد ، ج 7 ، ص 353 .