با توجّه به عدم انفكاك فقه اهل بيت از سنّت نبوى و ريشه‌دار بودن آن ، غناى اين فقه مشهود است ؛ به ويژه كه فقهاى اهل بيت ، هرگز احساس خلاء قانونى نمىكنند و خود را بىنياز از قياس و استحسان و مانند آن مىدانند . 3 . انفتاح باب اجتهاد و رشد و بالندگى هر چند فقه شيعه در گذر تاريخ از فراز و فرودهايى برخوردار بود ، ولى فقهاى اماميّه باب اجتهاد را نبستند و راه فهم تازه و اجتهاد در نصوص كتاب و سنّت را براى اهلش بازگذاشتند و همين نكته سبب شد كه فقه اهل بيت رشد كند و همراه با تحوّلات زمانه ، براى نيازهاى مسلمين پاسخى در خور داشته باشد . فقه به تمام زواياى زندگى مردم نفوذ كرده و اقشار و صنف‌هاى مختلف جامعه توانسته‌اند پاسخ پرسشهاى فقهى خويش را از فقيهان اهل بيت بشنوند . ( ر . ك : بحث انفتاح باب اجتهاد ) 4 . حريّت و آزادگى فقهاى اهل بيت عليهم السلام هرگز فقه خويش را در خدمت حاكمان ستمكار و دنياپرست قرار ندادند و فقه اهل بيت را در مسير توجيه كردارهاى ناشايست حاكمان ظالم و ضدّ مردمى به كار نگرفتند ؛ همانگونه كه امامان اهل بيت عليهم السلام نيز فقه و دانش خويش را در خدمت ظالمان قرار نداده بودند . * * * با بيان اين نكته‌ها ، به بررسى « ادوار فقه شيعه » پرداخته و دوران‌هاى فقه آنان در 9 دوران مورد بحث و بررسى قرار مىدهيم . « 1 » دورهء اوّل : عصر حضور امامان اهل بيت عليهم السلام بدون ترديد عصر رسول خدا صلى الله عليه و آله عصر مشترك همهء مسلمانان بوده كه همگى احكام خويش را بدون واسطه از آن حضرت مىگرفتند و آن حضرت تنها مرجع علمى مسلمانان به شمار مىرفت . پس از رحلت رسول خدا صلى الله عليه و آله با توجّه به اقبال مردم به اسلام و گسترش كشور اسلامى و پديد آمدن حوادث تازه و مسائل جديد ، لازم بود پرسشهاى تازه پاسخ داده شود . رسول خدا صلى الله عليه و آله اين موضوع را با معرّفى اهل بيت در كنار قرآن كريم به عنوان مرجع علمى مسلمين پس از خود ، جبران كرد .

--> ( 1 ) . در كتاب ( موسوعة الفقه الاسلامى طبقاً لمذهب اهل بيت ، ج 1 ، ص 48 ) براى دوره‌هاى فقه شيعه شش دوره ، و در ( موسوعة طبقات الفقهاء جزء دوم ) هفت دوره بر شمرده‌اند ؛ ولى به تصوّر ما تفكيك دقيق دوره‌ها و شناسايى و بازيابى ويژگيهاى هر دوره ، آن را به 9 دوره مىرساند .