الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
83
دائرة المعارف فقه مقارن ( فارسى )
شرايطى نظير عدالت و اجتهاد ، يعنى صلاحيتهاى بالاى اخلاقى و علمى قاضى ، احتمال انحراف او را از حق و عدالت به مقدار زيادى كاهش مىدهد . اضافه بر اين در قوانين اسلامى چون تكيه بر عقايد مذهبى افراد مىشود تأثير قابل ملاحظهاى در كاهش تشريفات دارد مثلًا افراد معتقد ، به آسانى حاضر نيستند در دادگاه قسم دروغ بخورند در حالى كه در قوانين بشرى كه تكيه بر فرهنگهاى دينى ندارد ، ممكن است كسانى بدون هيچ دغدغهاى سوگندهاى دروغ ، ياد كنند . امروز برنامهء خاصى را بعضى از كشورهاى اسلامى مانند ايران تجربه مىكنند و آن اين كه در كنار دادگاهها ، « شوراهاى حل اختلاف » بوجود آوردهاند كه قسمت مهمّى از پروندههاى دادگاهها را كم كرده است و اين شوراها با استفاده از اعتقادات مذهبى و دعوت به عفو و گذشت و پاداشهاى الهى ، از حجم پروندههاى دادگاهها كاستهاند و به اين ترتيب ، سهولت زيادى در امر قضا پيدا شده است . 8 . سهل و ممتنع بودن سهل و ممتنع بودن قوانين اسلام در نحوهء مقرّراتى كه براى اثبات بعضى جرمها نظير قذف ، سرقت و اعمال منافى عفت ، وضع شده است ظهور و بروز دارد چرا كه مجازاتهايى كه براى اين قسم از جرائم قرار داده شده ، در عين حال كه بسيار سنگين جلوه مىكند از راههاى اثبات بسيار مشكل و پيچيدهاى برخوردار است ، و نتيجه اين مىشود كه سنگين بودن مجازات بىآنكه افراد زيادى مشمول آن حدّ سنگين گردند ، از عامل بازدارندگى قوى برخوردار است . به عنوان مثال ، فقه اسلامى براى اثبات عمل منافى عفت ، حتّى اگر متهم سه مرتبه اعتراف به جرم كند را كافى نمىداند و اعتراف مرتبهء چهارم را شرط كرده است چنان كه اگر بنابراين باشد كه از طريق شهادت ، ثابت شود بايد چهار شاهد گواهى دهند آن هم به شرط آنكه همگى با چشم ديده باشند و نيز به شرط آنكه گواهى هر چهار نفر ، با هم هماهنگ بوده باشد . نتيجه اين مىشود كه در عين حال كه مجازات اين گونه از جرايم ، سنگين است و بر همين اساس چنان كه گفته شد از بازدارندگى قويّى برخوردار است در عين حال در مقام اثبات ، تعداد كمى از افراد مشمول اين مجازاتها مىشوند و به بيان ديگر : تنها كسانى عملًا مشمول اين گونه از عقوبتها قرار مىگيرند كه بىپروايى و جسارت خاصّى داشته باشند ؛ كسانى كه هر انسان برخوردار از وجدان سالمى تقاضا دارد كه چنين افرادى به اشدّ مجازاتها گرفتار شوند تا عبرت ديگران گردند و محيط جامعه از آلودگى به گناه و زشتى پاك شود . * * * سخن آخر : در پايان اين گفتار و براى نشان دادن ضعفها و كاستىهاى موجود در خرد به اصطلاح جمعى و عدم