گستردگى قلمرو فقه تعبير معروفى كه مىگويد : « فقه تئورى واقعى و كامل ادارهء انسان و اجتماع از گهواره تا گور است » و از بعضى از بزرگان فقهاى معاصر « 1 » ، صادر شده است تعبير گزافى نيست زيرا « فقه » چنان كه در بحث « فقه در لغت و اصطلاح » گذشت تأمين كنندهء نظام تشريعى دين در گسترهء زندگى است و علمى است براى شناخت شريعت ، شريعتى كه يك نظام هماهنگ و منسجم است نظامى كه با توجّه به خاتميّت دين ، به گونه‌اى سامان داده شده كه امكان آن را دارد تا در شرايط و مراحل مختلف زندگى بشر تا قيام قيامت ، با تكيهء بر اصول كلّى خود ، به وضع قانون و مقرّرات بپردازد . اگر فقها به جاى باريك بينىها و موشكافىهاى معهود دربارهء مسائل و موضوعات شناخته شده ، به بحث دربارهء مسائل و موضوعاتى بپردازند كه در ابعاد جديد زندگى امروزى بوجود آمده و به تعبير شهيد محقّق ، محمّد باقر صدر : « سير عمودى حركت‌هاى فكرى خودشان را - كه از حدّ اعلاى دقّت برخوردار است - به سيرى افقى دگرگون سازند » « 2 » معلوم مىشود كه گسترهء فقه ، همهء عرصه‌هاى زندگى بشر را در بر مىگيرد . تبيين و تحليل اين مسأله ، اقتضا دارد كه به چند نكته ، اشاره شود : 1 . قلمرو فقه تابع قلمرو شريعت اگر شريعت دينى در همهء عرصه‌ها به مرزبندى و قانون‌گذارى پرداخته ، پس فقه كه علم شناخت شريعت است نيز مىتواند در تمام عرصه‌هاى زندگى قدم بگذارد و رسالهء عمليّهء فقها مىتواند رسالهء زندگى در تمام ابعاد بوده باشد . اين اعتقادى است كه ما دربارهء فقه اسلامى داريم . به هر حال - با توجّه به آنچه گذشت كه فقه علمى است براى شناخت شريعت - براى تعيين

--> ( 1 ) . امام خمينى بنيانگذار حكومت فقهى و جمهورى اسلامى ( صحيفهء نور ، ج 21 ، ص 98 ) . ( 2 ) . مجلهء فقه اهل بيت ، سال اوّل ، بهار 1374 ، شمارهء 1 ، ص 41 ( مقالهء روند آيندهء اجتهاد ، از شهيد صدر ) .