383 ) و رابعاً : تابوت ، درِ خانهء هر اهل بيتى كه يافت مىشد نشانهء آن بود كه نبوّت ، در آن خانواده به وديعت گذاشته شده است ( همان ، ص 384 ) . تبعيد بابلى : به دوره‌اى از تاريخ يهود گفته مىشود كه با حملهء بخت‌نصّر ( نبوكدنصر ) به سرزمين فلسطين و ويران كردن معبد و كوچاندن يهوديان به بابل شروع مىشود ( 538 - 586 ق م ) . تقانا : به معناى « قانون‌گذارى » همانند « گزرا » به معناى حكم و دستور ، بيانگر قانون‌گذارىهاى مراجع هلاخايى يا ديگر مراجع ذى صلاح در هر نسل و دوره‌اى است . فرق بين اين دو در اين است كه تقانا معمولًا در مورد احكام وجوبى و گزرا در مورد محرمات به كار مىرود . تفاوت تقانا با ميدراش اين است كه تقانا قاعده و قانون جديدى به حوزهء قوانين هلاخايى مىافزايد امّا « ميدراش » محتواى پوشيدهء يك قانون موجود در اين نظام را آشكار مىكند و كاشف از يك قانونِ از قبل موجود مىباشد . لذا به قانون ميدراشى « داوَريتا » ( از تورات ) مىگويند و به قانون تقانايى « دربانان » ( از عالمان ) اطلاق مىگردد چنان كه قوانين ناشى از دو منبع « مَعَسه » و « مينهاگ » نيز در زمرهء « دِرَبانان » طبقه‌بندى مىشوند . تلمود : مجموعهء شريعت شفاهى كه تدوين آن توسط برخى از دانشمندان يهودى پس از قتل عام يهوديان و ويرانى اورشليم ( و خرابى معبد در سال 70 ميلادى ) و آوارگى يهوديان در سراسر گيتى ، آغاز شد و تا سال 500 ميلادى پايان يافت و از دو بخش « ميشنا » ( تكرار شريعت ) و گمارا » ( تكميل ) تشكيل مىشود . تنّائيم : جمع تنّا به معناى معلّم ، نام دوره‌اى از شريعت يهودى است كه به آن دورهء ميشنا نيز گفته مىشود ( زيرا تدوين ميشنا مربوط به اين دوره است ) در اين دوره يعنى از حدود 30 ميلادى تا 220 ميلادى ، شش نسل از معلمان شريعت شفاهى ، فعاليت مىكردند . تَنَخ : به معناى « عهد » است . يهوديان به كتاب مقدس خود ، « تَنَخ » مىگويند ( رمز براى سه بخش اصلى كتاب مقدّس يهودى : حرف « ت » اشاره به تورات ، حرف « ن » اشاره به نوئيم كتاب انبيا و حرف « خ » اشاره به كتوويم مكتوبات ) و مسيحيان آن را « عهد قديم » يا « عهد عتيق » مىنامند در مقابل « عهد جديد » كه بر انجيل اطلاق مىشود . تورا : ( به عبرى معادل تورات ) به معناى شريعت و تعليم است اعم از احكام اجتماعى ( قانون ) و احكام فردى . البتّه معناى صحيح آن تعليم و آموزش است و از قديم الايّام به نادرست ، ترجمهء به قانون يا شريعت شده است . تورات : مقصود از تورات مجموع عهد عتيق نيست بلكه عبارت است از خصوص اسفار پنج‌گانه : 1 . سِفر پيدايش ( تكوين ) مربوط به خلقت جهان و انسان و داستان زندگى آدم و فرزندانش و داستان نوح ، ابراهيم ، اسحاق ، يعقوب و پسران او . اين سِفر پنجاه باب دارد كه باب پنجاهم آن با بيان مرگ يوسف در مصر در حدود 1600 قبل از ميلاد