قرآن مجيد مسألهء تعليم و تربيت را جزء وظايف پيغمبر صلى الله عليه و آله و به تعبير ديگر از اهداف بعثت شمرده ، مىفرمايد : « هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ » . « 1 » آيا اين هدف بزرگ و مقدّس بدون برنامه‌ريزى وسيع و گسترده براى تمام سطوح جامعه امكان‌پذير است و آيا بدون تشكيل حكومت ، اين برنامه‌ريزى ممكن است ؟ در « نهج البلاغه » نيز مىخوانيم كه على عليه السلام مىفرمايد : « أيّها النّاس إنّ لي عليكم حقّاً و لكم علىَّ حقّ ؛ من بر شما حقّى دارم و شما نيز بر من حقّى داريد » . سپس در شرح حقوق مردم بر رئيس حكومت مىگويد : « و تعليمكم كَيْلا تجهلوا و تأديبكم كَيْما تعلموا ؛ از حقوق شما بر من اين است كه شما را تعليم دهم تا از جهل رهايى يابيد و تربيت كنم تا آگاه شويد » . « 2 » ج ) در مسائل حقوقى و روابط اقتصادى مردم با يكديگر كه مجموعهء معاملات و دادوستدهاى مالى را شامل مىشود در اسلام احكام فراوانى است كه در كتاب البيع و كتاب الاجاره و كتاب الوصيه و كتاب الوقف و كتب فراوان ديگر اين احكام به طور مشروح آمده است . به يقين تنظيم و ساماندهى اين امور و همچنين رفع اختلافات و منازعات در اين ارتباط چيزى نيست كه بدون قدرت حكومت انجام پذيرد . بنابراين ، اجراى اين احكام اسلام به طور صحيح و خالى از هرج و مرج و كشمكش بدون دخالت حكومت امكان‌پذير نيست . بنابراين بايد قبول كنيم كه اين بخش از احكام فقهى نيز تشكيل حكومت را در كنار خود فرا مىخواند . دكتر وهبه زحيلى مىنويسد : « در اين گونه موارد بايد دولت و حكومت نظارت كامل داشته باشد و حفظ مصالح جامعه و نيز پيشگيرى از ضرر و زيان اجتماعى ايجاب مىكند كه حكومت با توجّه به ديدگاه‌هاى متخصّصين اقتصادى به نظارت خود در مسائل اقتصادى اهتمام ورزد و اطاعت از دستورات و قوانين دولت واجب است ، زيرا در قرآن مىخوانيم : « اى مؤمنان ، از خدا ، رسول و اولى الامر اطاعت كنيد » و اولى الامر عبارت‌اند از : فرمانروايان و دانشمندان خبره ؛ پس آنچه را كه خبرگان و كارشناسان براى حمايت از مردم و نگهبانى از كيان دولت و ايجاد توازن در جامعه اسلامى ، مطابق دستورات شريعت ، مقرّر مىكنند ، تبعيّت از آنها لازم است » . « 3 » 4 . يك سلسله احكام فقهى مسئول خاصّى در جامعه ندارد و طبعاً بر عهدهء سازمان‌هايى است كه وابسته به حكومت‌اند ؛ مثلًا : تأمين امنيّت داخلى و حفظ اموال و نفوس مردم و انجام « امور حسبه » و نظارت بر امور ايتام و رعيّت و قُصّر و نظم شوارع و بازارها و نظارت بر نرخ‌ها

--> ( 1 ) . جمعه ، آيهء 2 . ( 2 ) . نهج البلاغه ، خطبه 34 . ( 3 ) . الفقه الاسلامى و ادلّته ، ج 7 ، ص 4986 .