الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
461
دائرة المعارف فقه مقارن ( فارسى )
1 . در آيهء 90 سورهء انعام در مورد قرآن مجيد مىخوانيم : « إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرى لِلْعالَمِينَ » . 2 . پيامبر اسلام طبق آيهء شريفهء 158 سورهء اعراف مخاطبين خود را تمام مردم معرفى كرده است : « قُلْ يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعاً » . 3 . همان مضمون ، در آيهء 107 سورهء انبياء در قالبى ديگر خطاب به پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله چنين آمده است : « وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ » . 4 . در اوّلين آيه از سورهء ابراهيم ، در توصيف قرآن مجيد چنين مىخوانيم : « كِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ » . 5 . جهان شمولى اسلام در آيهء اوّل سورهء فرقان بدين شكل ترسيم شده است : « تَبارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقانَ عَلى عَبْدِهِ لِيَكُونَ لِلْعالَمِينَ نَذِيراً » . 6 . خداوند متعال گسترهء رسالت و حوزهء مأموريت پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله را در آيهء شريفهء 28 سورهء سبأ بدين شكل ترسيم مىفرمايد : « وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا كَافَّةً لِلنَّاسِ بَشِيراً وَ نَذِيراً » . 7 . جهان شمول بودن رسالت پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله در آيهء 79 سورهء نساء نيز به اين صورت آمده است : « وَ أَرْسَلْناكَ لِلنَّاسِ رَسُولًا وَ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً » . 8 . در توصيف ديگرى از قرآن مجيد ، كه در آيهء 44 سورهء نحل آمده ، اشارهء روشنى به اين حقيقت وجود دارد : « وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ » . 9 . آن دسته از آياتى كه همهء مردم را با جملهء « يا أيها الناس . . . » مورد خطاب قرار مىدهد ، كه بعضى از نمونههاى آن در آيات قبل ذكر شد و نمونههاى فراوان ديگرى نيز در قرآن وجود دارد . آيات مذكور شامل تمام مردم ، در سرتاسر جهان و تا قيام قيامت مىگردد و هيچ تفاوتى بين آنها از جهت رنگ ، جنسيّت ، قوم و قبيله ، مليّت و منطقهء جغرافيايى و غير آن نگذاشته است . گروه دوم : آياتى كه دلالت بر خاتميّت شريعت اسلامى دارد ، و پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله را آخرين پيامبر خداوند معرفى مىكند . دلالت اين طايفه از آيات قرآن بر عموميّت اسلام ، و شمول آن نسبت به همهء زمانها و مكانها ، روشنتر است . از جمله آياتى كه مىتوان به عنوان نمونه براى اين گروه ذكر كرد ، آيهء شريفهء 40 سورهء احزاب است : « ما كانَ مُحَمَّدٌ أَبا أَحَدٍ مِنْ رِجالِكُمْ وَ لكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَ خاتَمَ النَّبِيِّينَ وَ كانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيماً » . گروه سوم : آياتى از قرآن مجيد كه دلالت بر كمال دين اسلام ، تماميّت اين شريعت آسمانى ، و فراگيرى آن نسبت به تمام احكام مورد نياز انسان دارد . آيهء 3 سورهء مائده به وضوح دلالت بر اين مطلب دارد ؛ مىفرمايد : « الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً » . نتيجهء اين كه دين اسلام قادر است تمام نيازهاى انسان را پاسخ دهد و در همهء زمينههاى زندگى انسان در هر زمان و مكانى حضور داشته باشد ؛ اعمّ از زمينههاى عبادى ، روحى ، امور تربيتى ، اخلاقى ، اقتصادى و مسائل حقوقى و همچنين مسائل فردى يا اجتماعى .