گفته‌اند : فعلى كه طلب الزامى دربارهء آن به دليل قطعى ثابت شود « فرض » است و فعلى كه طلب الزامى آن به دليل ظنّى معتبر ثابت گردد « واجب » محسوب مىشود . « 1 » بعضى گفته‌اند مطابق اين تعريف « فرض » مترادف با ضرورى دين و « واجب » مترادف با غير ضرورى دين است . « 2 » هر چند اين سخن درست نيست . قول سوّم آن است كه آن چه با قرآن ثابت شده باشد فرض است و آن چه با حديث و اجماع و عقل ثابت شده « واجب » نام دارد . « 3 » بعضى نيز گفته‌اند : طلب الزامى اگر مؤكد باشد و اهميّت فراوانى داشته باشد نام آن فرض است و گرنه به آن واجب مىگويند . « 4 » قول پنجمى نيز مربوط به مجمع البيان طبرسى « 5 » و احكام القرآن جصّاص « 6 » مىباشد كه مىگويد : فرض در واجباتى است كه وجوب آن با حكم شارع است ولى « واجب » اعمّ از آن است و به واجباتى نظير شكر منعم كه وجوبش از طريق عقل به اثبات رسيده نيز اطلاق مىشود . البتّه مىدانيم كه اصطلاح و نام‌گذارى يك نوع قرارداد است و هركس مىتواند اصطلاحى براى خود داشته باشد . ( و لا مشاحّة فى الاصطلاح ) اقسام وجوب : وجوب به عنوان مهم‌ترين تكليف ، داراى دسته‌بندىهاى مختلفى است : الف ) اقسام وجوب بر حسب ذات 1 - وجوب عينى و كفايى : واجباتى كه از هر مكلّفى شخصاً خواسته شده و انجام آن توسّط ديگران ، آن را از ذمّهء او ساقط نمىكند ، واجب عينى است ( مانند نماز و روزه ) . ولى واجبى كه خواستهء شارع تحقّق آن در خارج است و به مكلّف خاصّى نظر ندارد ، واجب كفايى است ، مانند تجهيز ميّت . لذا اگر شخص يا اشخاصى ( مَن به الكفايه ) به آن عمل اقدام كنند ، از بقيه ساقط مىشود ولى اگر كسى اقدام به آن ننمايد ، همه مسئولند و بايد جوابگو باشند . واجبات كفايى بر دو قسم است : واجب كفايى عام كه همهء مكلّفين مىتوانند به آن اقدام كنند . واجب كفايى خاص كه مربوط به گروهى خاص است مانند وجوب درمان بيماران كه فقط بر پزشكان به نحو كفايى واجب است و نظير وجوب افتا يا وجوب قضا كه تنها بر فقيهان و قضات به نحو كفايى واجب مىباشد . 2 - وجوب نفسى و غيرى : واجب نفسى آن است كه خود عمل داراى ملاك و مصلحت است و مستقلًا واجب مىشود ، مانند نماز و روزه . ولى واجب غيرى آن است كه خود مصلحتى ندارد بلكه آوردن واجب نفسى بر آن توقّف دارد ، مانند وضو و غسل نسبت به

--> ( 1 ) . المحصول ( فخر رازى ) ، ج 1 ، ص 97 . ( 2 ) . دليل السالك للمصطلحات و الاسماء فى فقه الامام مالك ، ص 12 . ( 3 ) . موسوعة مصطلحات اصول الفقه ، ج 2 ، ص 1074 . ( 4 ) . اصطلاحات الاصول ( آية اللَّه مشكينى ) ، ص 121 . ( 5 ) . مجمع البيان ، ج 7 ، ص 218 . ( 6 ) . احكام القرآن ، ج 2 ، ص 90 .