شرعى وجوب يا استحباب زكات اسب را نمود ، بلكه حكم آن مختص همان شرايط خاص زمانى بوده است . « 1 » 3 . حكم ساختن مجسّمه احاديث فراوانى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در كتب روايى شيعه و اهل سنّت و نيز احاديث متعدّدى از ائمّهء اهل بيت عليهم السلام مبنى بر حرمت مجسمه‌سازى انسان و حيوانات و موجودات زنده آمده است . « 2 » اكثر فقهاى مذاهب اسلامى اعمّ از اهل سنّت و اماميّه بر اساس اين روايات فراوان فتوا به حرمت مجسمه‌سازى موجود زنده داده و حتّى برخى فقهاى شيعه مانند صاحب جواهر « 3 » ، و شيخ انصارى « 4 » در كتاب مكاسب و آية اللَّه خويى در « مصباح الفقاهة » « 5 » و فقهاى اهل سنّت مانند عبد الرحمن جزيرى در « الفقه على المذاهب الاربعة » « 6 » و دكتر وهبه زحيلى در « الفقه الاسلامى » « 7 » ادعاى اجماع كرده‌اند . امّا برخى فقهاى متقدّم اماميّه مانند شيخ طوسى در تفسير تبيان « 8 » و طبرسى در مجمع البيان « 9 » قائل به كراهت شده و حرمت را اختصاص به بت‌سازى داده‌اند و از معاصرين نيز برخى از فقها نيز همين گونه فتوا داده‌اند . « 10 » منشأ اين اختلاف فتوا اختلاف برداشت در موقّت بودن حكم حرمت مجسمه‌سازى و صورتگرى است كه در احاديث متعدّد از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و ائمّهء اهل بيت عليهم السلام رسيده است . گروه اوّل از فقها آن حكم را يك تكليف ثابت دانسته‌اند ، اما گروه دوم آن را حكم موقّت و مختص به شرايط صدر اسلام دانسته كه هنوز رسوبات بت‌پرستى در ذهن مسلمانان وجود داشته و احياناً با نقاشى و مجسمه‌سازى معبودهاى مشركان و تكريم و احترام و تقديس آنان ، جلوه‌هاى شرك و بت‌پرستى گاه‌وبىگاه بروز مىكرده است . يكى از فقهاى معاصر مىگويد : ظاهر گروهى از احاديث آن است كه تحريم مجسّمه‌سازى و نقاشى صور انسان و حيوان به خاطر مبارزه با ترويج بت‌پرستى آن زمان بوده است ، شدت لحن اين روايات در توبيخ صورتگرى و تعيين عذاب‌هاى شديد براى نقاشان و مجسمه‌سازان شاهدى است بر اينكه مقصود صورتگرى عادى نيست ، مانند : « أشدّ الناس عذاباً يوم القيامة رجل قتل نبيّاً او قتله نبيّ و رجل يضلّ الناس به غير علم و مصوّر التماثيل ؛ شديدترين عذاب روز قيامت براى كسى است كه پيامبرى را به قتل برساند ، يا پيامبرى او را مستحق

--> ( 1 ) . وسائل الشيعة ، ج 6 ، ص 51 ، ح 1 و 2 ، باب 16 ( ابواب ما تجب فيه الزكاة ) . ( 2 ) . ر . ك : شرح نووى بر صحيح مسلم ، ج 13 و 14 ، ص 329 ، ح 2106 و وسائل الشيعة ، ج 3 ، ص 563 - 560 . ( 3 ) . جواهر الكلام ، ج 22 ، ص 41 . ( 4 ) . مكاسب محرمه ، ( شيخ انصارى ) ، مسألهء 4 از مسائل « النوع الرابع ما يحرم الاكتساب به لكونه عملًا محرّماً فى نفسه » . ( 5 ) . مصباح الفقاهة ( آية اللَّه خويى ) ، ج 1 ، ص 286 . ( 6 ) . الفقه على المذاهب الاربعة ، ج 2 ، ص 41 - 39 . ( 7 ) . الفقه الاسلامى و ادلّته ، ج 4 ، ص 2674 . ( 8 ) . التبيان فى تفسير القرآن ، ج 1 ، ص 236 . ( 9 ) . مجمع البيان ، ج 1 ، ص 212 ، ذيل آيه 51 سورهء بقره . ( 10 ) . أنوار الفقاهة ، ( المكاسب المحرمه ) ، ص 113 .