بر حكم دارند - هيچ گونه اختلافى در بين فقيهان نيست ، اما در مورد نوع دوم و حجيّت ظهور آيات اندك اختلافى وجود دارد ، زيرا اكثريّت قاطع فقيهان همه مذاهب اسلامى معتقد به حجيّت ظواهر قرآن هستند ( مگر اين كه قرينه بر خلاف اقامه شود ) . امّا تعداد اندكى از فقيهان اخبارى شيعه گفته‌اند : با توجّه به اينكه قرآن كريم فقط به بيان كليّات احكام پرداخته و تفصيل آنها توسّط پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و امامان اهل بيت عليهم السلام بيان شده است ، فقيه و مجتهد حق ندارد بدون مراجعه به احاديث ، ظواهر آيات قرآن را سند فتواى خويش قرار داده و در احكام فقهى نظرى كه نيازمند استدلال و تفصيل است به همان مفاهيم ظاهر آيات اكتفا كند و آنها را حجّت بداند ، بلكه بر مجتهد لازم است در اين گونه مسائل فقهى در فهم خود از ظواهر آيات قرآن تابع توضيح احاديث معصومين باشد و ظواهر آيات قرآن به تنهايى براى استنباط احكام كافى نيست . چنان كه محمّد امين استرآبادى ( م 1306 ) در كتاب « الفوائد المدنيّه » « 1 » و شيخ حرّ عاملى ( م 1104 ) در وسائل الشيعة « 2 » و شيخ يوسف بحرانى در « الحدائق الناضرة » « 3 » همين نظريه را انتخاب كرده‌اند . البتّه اگر مقصود آنها عدم اكتفاى مجتهد در تشريح احكام فقهى به آياتى است كه فقط احكام كلّى فقهى را بيان كرده ، مانند : « أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ » * - زيرا شرايط و اجزا و عدد ركعات نماز و نيز موارد وجوب زكات و نصاب هر كدام در اين آيات بيان نشده - و مقصود آنها لزوم مراجعه به احاديث نبوى و امامان اهل بيت عليهم السلام جهت آشنايى با شرايط و فروع ريز فقهى هر كدام باشد ، ( چنان كه عبارات صاحب حدائق هنگام نقل نظريه شيخ طوسى بيانگر همين مقصود است ) « 4 » سخن حقّى است . زيرا همهء علماى اسلام اتّفاق نظر دارند كه فقيه بايد براى استنباط فروع احكام هر يك از اين تكاليف فقهى قرآنى به سنّت رجوع كند و اكتفا به اطلاق ظاهر اين آيات جهت نفى احتمال همه شرايط و اجزا و احكام شرعى به هيچ وجه جايز نمىباشد . لكن اگر مقصود اين دسته از اخباريون آن است كه مفاهيم ظاهر آيات قرآن به هيچ وجه - حتى پس از تتبع احاديث مربوطه - قابل استناد و داراى حجيّت نيست ، چنان كه عبارات استرآبادى در « الفوائد المدنيّه » بيانگر آن است « 5 » ، اين سخن نادرستى است . به نظر مىرسد كه مقصود اخباريون همان احتمال اوّل است و فقهاى اخبارى و اصولى در عمل رهنمودهاى آيات شريفهء قرآن كريم و مفاهيم عرفى و ظاهرى آن را با استفاده از اصول و قواعد استنباط و به كمك احاديث صحيح پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و ائمّهء اهل بيت عليهم السلام به استنباط احكام فقهى پرداخته و اختلافات و مجادلات آنان به يك اختلاف لفظى

--> ( 1 ) . الفوائد المدنيّه ، ص 47 . ( 2 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 129 ، باب 13 ( ابواب صفات القاضى ) . ( 3 ) . الحدائق الناضرة فى احكام العترة الطاهره ، ج 1 ، ص 27 ، ( المقدمة الثالثة ) ؛ الدرر النجفيه ، ص 171 . ( 4 ) . الحدائق الناضرة ، ج 1 ، ص 34 . ( 5 ) . الفوائد المدنيّه ، ص 47 و 128 .