علوم پيش نياز اجتهاد پيشگفتار : در اين بخش به پنج مطلب اشاره مىشود : 1 . اجتهاد از نظر لغت 2 . اجتهاد از نظر اصطلاح 3 . اقسام اجتهاد 4 . مقصود از اجتهاد در عنوان بحث 5 . لزوم فراگيرى بعضى از علوم پيش نياز 1 . اجتهاد از نظر لغت اجتهاد در لغت از ريشه « جَهْد » به فتح جيم ، يا از « جُهد » به ضمّ جيم است ؛ فيّومى مىگويد : « الجُهد بالضم فى الحجاز و بالفتح فى غيرهم الوسع و الطاقة » « 1 » و نظر ابن فارس چنين است : « الجيم و الهاء و الدال ، أصله المشقة . . . و الجُهد الطاقة » « 2 » و ابن منظور مىگويد : « الجَهْد و الجُهد بمعنى الطاقة » يعنى جَهْد و جُهد به معناى قدرت و توانايى است و در همين كتاب آمده كه « جَهْد » به معناى سختى و رنج است و « جُهد » به معناى طاقت و توانايى است . « 3 » راغب اصفهانى مىگويد : « الجَهْد و الجُهد الطاقة و المشقّة » ، نيز : « الجَهْد الطاقة » و « الجُهد الوسع » و سرانجام گفته است : « الاجتهاد أخذ النفس ببذل الطاقة و تحمّل المشقة « 4 » ؛ اجتهاد آن است كه انسان در انجام كارى نهايت طاقت و توان خويش را به كار گيرد و رنج‌ها و سختىها را تحمّل كند » . حق آن است كه تحمّل مشقّت و سختى از لوازم به كار گرفتن نهايت قدرت و توان است . اجتهاد در لغت به معناى استفاده كردن از تمام قدرت و توان است كه لازمه‌اش در رنج و سختى قرار گرفتن مىباشد . « 5 » آيهء شريفه : « لا يَجِدُونَ إِلَّا جُهْدَهُمْ » « 6 » به همين معنا اشاره دارد ، يعنى بيش از توان نمىيابند . و در

--> ( 1 ) . مصباح المنير ، مادّهء « جهد » . ( 2 ) . مقاييس اللغه ، مادّهء « جهد » . ( 3 ) . لسان العرب ، مادّهء « جهد » . ( 4 ) . مفردات ، مادهء « جهد » . ( 5 ) . أنوار الاصول ، ج 3 ، ص 596 . ( 6 ) . توبه ، آيهء 79 .