« امام شافعى در اين مسأله به خطا رفته است » . « 1 » خلاصهء بحث : 1 . على رغم اصرار جمعى از متعصّبان بر انسداد باب اجتهاد در همهء مسائل ، يا در خصوص مسائلى كه فقهاى چهارگانه فتوا داده‌اند جمعى از دانشمندان و فقهاى معروف معاصر اهل سنّت بر اين عقيده‌اند كه باب اجتهاد در همهء مسائل به روى فقها باز است . 2 . قائلين به انسداد مطلق ، هيچ راه حلّى براى پاسخ به مسائل مستحدثه كه در گذشته وجود نداشته ارائه نكرده‌اند . 3 . ادلّهء طرفداران انسداد باب اجتهاد در برابر عمومات كتاب و سنّت و خطابات مطلقهء قرآن مجيد بسيار سست و ضعيف است ؛ زيرا ظاهر آيات قرآن و روايات رسول خدا اين است كه همه حق دارند در مسائل اسلامى بينديشند ( با فراهم كردن مقدّمات اجتهاد ) و اگر گروهى را از اجتهاد نهى كنيم در واقع با عموميّت خطابات كتاب و سنّت مخالفت كرديم . 4 . شهادت ائمّهء اربعه بر نفى انحصار اجتهاد به آنها ، گواه روشنى بر انفتاح باب اجتهاد است . 5 . پيروان مكتب اهل بيت عليهم السلام عموماً و در تمام اعصار طرفدار گشوده بودن باب اجتهاد به روى همهء فقها در هر عصر و زمان بوده‌اند . 6 . پيروان اين مكتب اضافه بر اين ، قائل به عدم تقليد ابتدايى از ميّت و وجوب تقليد از فقهاى حىّ مىباشند كه يك دليل منطقى روشن در آن نهفته است و آن اينكه بزرگان هر عصر ، وارث علوم دانشمندان پيشين به اضافهء مطالعات جديدى هستند كه آنها را به حقيقت احكام اسلام آشناتر مىسازد . 7 . اعتقاد به انسداد باب اجتهاد سبب ركود و عقب‌ماندگى فقه و مخصوصاً سرگردانى مسلمين در مسائل مستحدثه است و به عكس اعتقاد به گشوده بودن باب اجتهاد سبب پيشرفت و تكامل و بالندگى فقه در تمام ابعاد است . * * * منابع و مآخذ 1 . قرآن كريم . 2 . نهج البلاغه ( با تحقيق دكتر صبحى صالح ) . 3 . اجود التقريرات ، آية اللَّه سيد أبو القاسم خويى ، تحقيق و نشر مؤسّسهء صاحب الامر ( عجّل اللَّه تعالى فرجه الشريف ) ، قم ، چاپ اوّل ، 1419 ق . 4 . الإحكام فى اصول الأحكام ، آمدى ، دار الكتب العربى ، بيروت ، چاپ اوّل ، 1404 ق . 5 . اختصاص شيخ مفيد ، نشر جامعهء مدرّسين حوزهء علميّهء قم ، تحقيق على اكبر غفارى . 6 . ارشاد النقاد الى تيسير الاجتهاد ، محمّد بن اسماعيل صنعانى ، كويت ، 1405 ق . 7 . اصحاب الفتيا من الصحابة و التابعين ، دار الكتب العلميّة ، چاپ اوّل ، 1415 ه ، بيروت . 8 . الاصول العامة للفقه المقارن ، محمّد تقى حكيم ، مؤسّسهء آل البيت ، چاپ دوم ، 1390 ق . 9 . الاعلام ، خير الدين زركلى ، دار العلم للملايين ، بيروت ،

--> ( 1 ) . « افق » پيش شمارهء 36 / دوشنبه 12 / 8 / 1382 .