جمعى از اهل تسنّن ، به دلايل مختلف ، باب اجتهاد مسدود بوده ، ولى امروز ، مىتوان گفت : مجامع علمى اهل سنّت نيز ، معتقد به انفتاح باب علم هستند ؛ هر چند گروهى نسبت به فتاواى ائمّهء مذاهب اربعه احترام قائلند ، و بر خلاف نظر آنان فتوا نمىدهند ، امّا در مسائلى كه فتوايى از آنها نقل نشده - كه موارد آن بسيار زياد است - خود اجتهاد مىكنند ، و دستور العمل را از قرآن و احاديث و غير آن استنباط مىنمايند . ولى نبايد فراموش كرد كه پيشگام در انفتاح باب اجتهاد فقهاى اهل بيت عليهم السلام بوده‌اند . فصل چهارم : ديدگاه‌هاى جديد و انفتاح مطلق باب اجتهاد در اين فصل ابتدا به اصل اين ديدگاه‌ها و سپس به ادلّهء آنها اشاره مىشود . بعضى از علماى اهل تسنّن ، به ويژه در عصر اخير بر اين اعتقادند كه مجتهدان حق دارند نسبت به تمام مسائل و وقايع ، چه آنجا كه ائمّهء اربعه فتوا داشته‌اند و چه آنجا كه نداشته‌اند اجتهاد كنند و فتوا دهند . برخى از اين نظرات از اين قرار است : 1 . محمّد سعيد البانى مىگويد : « لا دليل أصلًا على سدّ باب الاجتهاد و إنّما هي دعوى فارغة و حجّة واهنة أوهن من بيت العنكبوت ، لأنّها غير مستندةٍ الى دليلٍ شرعىٍّ أو عَقلىٍّ ؛ هيچ دليلى بر سد باب اجتهاد وجود ندارد ، اين ادّعايى است توخالى ، حجّتى است سست ، سست‌تر از لانهء عنكبوت ؛ چون هيچ دليل شرعى يا عقلى ندارد » ! همچنين گفته است : امروزه اجتهاد به تمام معنا ممكن است و مشكلى در آن نيست ، به شرط اينكه اوهام و خيالات را از بين ببريم و چيزهايى كه از گذشتگان بر عقول و قلوب ما پرده افكنده است از ميان برود و گمان اينكه امكان رسيدن به آنچه پيشينيان به آن رسيده‌اند وجود ندارد ، دفن گردد ، آيا بعد از رفتن به فضا و اختراع انواع وسايل صنعتى جديد اجتهاد محال است ؟ « 1 » از اين عبارت ، بر مىآيد كه قائلان به سدّ باب اجتهاد عقيده داشتند بشر امروز قدرت تفكّر در حدّ استنباط را ندارد . 2 . محمّد ابو زهره از ابن تيميه نقل مىكند : « انسان محقّق جز از چيزى كه با دليل به آن رسيده است ، پيروى نمىكند و بر غير آن اعتماد نمىنمايد و باب اجتهاد به طور كامل براى كسى كه توانايى داشته باشد ، باز است و اگر توانايى نسبت به بعض ابواب فقه داشته باشد و نسبت به بعضى نداشته باشد ، مىتواند در بخشى كه قادر بر اجتهاد نيست تقليد كند و در مواردى كه قادر است تقليد جايز نيست » . « 2 » از اين عبارت برمىآيد : علاوه بر اينكه باب اجتهاد مفتوح است ، مجتهدان متجزّى نيز ، به همان اندازه كه قدرت بر اجتهاد دارند ، جايز نيست تقليد كنند .

--> ( 1 ) . ارشاد النقاد ، ص 41 . ( 2 ) . همان مدرك ، ص 44 .