قثم بن عباس آمده : « أمّا بعد ! فأقم للنّاس الحجّ و ذكّرهم بأيّام اللَّه و اجلس لهم العَصْرَين ، فأفتِ المستفتى و علّم الجاهل و ذاكر العالم ؛ امّا بعد ! مراسم حج را براى مردم اقامه كن ! و ايّام اللَّه را يادآورى نما ، عصرها بنشين استفتائات مردم را پاسخ بگو ، ناآگاه را آگاه و تعليم ده و با علما مذاكره نما » . « 1 » در كلام فوق امير مؤمنان عليه السلام به قثم بن عباس دستور مىدهد هر بامداد و شامگاه نشستى داشته باشد و پاسخ استفتا كنندگان را بدهد و اين بدون ترديد غير از نقل روايت و يا قرائت آيات است . « 2 » ب ) سليم بن ابى حية نقل مىكند كه در خدمت امام صادق عليه السلام بودم ، وقتى خواستم از وى جدا شوم ، خداحافظى كرده ، عرض نمودم : دوست دارم توصيه و زاد و توشه‌اى ( دينى و علمى ) به من مرحمت فرمايى ؛ حضرت فرمود : « ائت أبان بن تغلب فإنّه قد سمع منّي حديثاً كثيراً فما روى لك فاروه عنّي ؛ نزد ابان بن تغلب برو ! او از من احاديث زيادى شنيده ، هر چه او براى تو نقل كند ، مستقيماً از من نقل كن ! » . سپس اضافه فرمود : پدرم أبو جعفر عليه السلام به او فرمود : « اجلس في مسجد المدينة و أفتِ الناس ، فإنّي أحبّ أن يُرى في شيعتي مثلك ؛ در مسجد مدينه بنشين و براى مردم ( پيروان همه مذاهب ) فتوا بده كه من دوست مىدارم در بين شيعيانم امثال تو ديده شوند » . « 3 » روشن است سخن امام باقر عليه السلام دربارهء فتواست نه نقل حديث . ج ) امام علىّ بن موسى الرضا عليه السلام به راوى فرمود : « علينا إلقاء الأصول اليكم و عليكم التفرّع ؛ بر ماست كه اصول كلى را به شما القا نماييم و استنباط فروع بر عهدهء شماست » . « 4 » نظير روايت فوق از امام صادق عليه السلام چنين نقل شده كه به هشام بن سالم فرمود : « إنّما علينا أن نلقي اليكم الأُصول و عليكم أن تفرّعوا ؛ آنچه بر عهدهء ماست القاء و تعليم اصول است و بر شماست كه فروع را از آنها استنباط نماييد » . « 5 » در عوالى اللئالى آمده است كه : زرارة و أبو بصير نيز از امام باقر و امام صادق عليهما السلام مانند اين حديث را نقل كرده‌اند . مرحوم علّامهء مجلسى مىفرمايد : اين حديث دليل جواز استنباط احكام از عمومات است . « 6 » * * *

--> ( 1 ) . نهج البلاغه ، نامهء 67 . ( 2 ) . قثم بن عباس ، از پيامبر روايت كرده است و به گفته ابن عبد البر از طرف على عليه السلام والى مكّه بوده است ولى دارقطنى معتقد است على عليه السلام او را والى مدينه و برادرش « معبد » را والى مكّه قرار داده است . ( تهذيب التهذيب ، ج 8 ، ص 324 - 323 ) . ( 3 ) . مستدرك الوسائل ، ج 17 ، ص 315 ؛ رجال ابن داوود ، ص 10 ، شمارهء 4 ؛ رجال علّامهء حلّى ، ص 21 ؛ رجال نجاشى ، ص 10 . حاتم رازى ابان بن تغلب را توثيق كرده است و از امام احمد نقل شده است كه از او دربارهء ابان پرسيدند ؟ گفت : او موثّق است . ابن حبّان نيز نام او را در جمع موثّقان آورده است . ( تاريخ اسماء الثقات ، ص 38 ) . ( 4 ) . بحار الأنوار ، ج 2 ، ص 245 . ( 5 ) . وسائل الشيعة ، ج 27 ، ص 62 . ( 6 ) . بحار الأنوار ، ج 2 ، ص 245 .