الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
219
دائرة المعارف فقه مقارن ( فارسى )
به طور عام در كتاب و سنّت نيامده باشد و براى اثبات اين موضوع به قرآن و سنّت استدلال مىكنند از جمله : 1 . قرآن مجيد مىگويد : « وَ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ تِبْياناً لِكُلِّ شَيْءٍ » . « 1 » مقتضاى عموم آيه اين است كه تمام احكامى كه مورد نياز انسانهاست حكم آن به صورت خاص يا به طور عام در قرآن بيان شده است . 2 . در جاى ديگر مىخوانيم : « « الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً » ؛ امروز دين شما را كامل كردم و نعمتم را بر شما تمام نمودم و به اسلام به عنوان آيين شما راضى شدم » . « 2 » چگونه ممكن است آيين اسلام ، كامل باشد در حالى كه خلأ قانونى فراوانى در آن وجود دارد ؟ به همين دليل در حديثى از امام على بن موسى الرضا عليه السلام مىخوانيم : « ما ترك شيئاً يحتاج إليه الأمّة الّا بيّنه فمن زعم أن اللَّه عزّ و جلّ لم يكمل دينه فقد ردّ كتاب اللَّه ؛ ( خداوند ) از بيان هيچ حكمى كه امّت به آن نيازمند باشد ، فروگذار نكرده است و اگر كسى گمان كند كه خداوند دينش را كامل نكرده كتاب خدا را رد نموده است » . « 3 » 3 . در حديث معروف حجة الوداع مىخوانيم كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود : « يا ايّها الناس و اللَّه ما من شىء يقرّبكم من الجنّة و يباعدكم من النّار إلّا و قد أمرتكم به و ما من شيء يقرّبكم من النّار و يباعدكم من الجنّة إلّا و قد نهيتكم عنه ؛ اى مردم ! به خدا سوگند هيچ چيزى نيست كه شما را به بهشت نزديك و از جهنم دور سازد مگر آنكه به آن امر كردم . و هيچ چيز نيست كه شما را به جهنم نزديك و از بهشت دور كند مگر آنكه شما را از آن نهى نمودم » . « 4 » مطابق اين حديث هيچ حكمى در اسلام فروگذار نشده مگر اينكه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله به طور عام يا خاص آن را بيان فرموده است . 4 . در حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم : « إنّ اللَّه أنزل في القرآن تبيان كلّ شيء حتّى و اللَّه ما ترك شيئاً يحتاج إليه العباد حتّى لا يستطيع عبد يقول : لو كان هذا أنزل في القرآن ؛ إلّا و قد أنزله اللَّه فيه ؛ خداوند در قرآن حكم همه چيز را بيان كرده است . تا آنجا كه به خدا سوگند ! از بيان هيچ حكمى كه بندگان به آن نيازمند باشند فروگذار نكرده است ، تا بدان حدّ كه هيچ كس نمىتواند ادّعا كند كه : « چه خوب بود اگر اين مطلب هم در قرآن مىآمد » مگر آنكه همان نيز در قرآن آمده است » . « 5 » 5 . در احاديث متعددى آمده است كه كتابى نزد على عليه السلام بود كه تمام آنچه را امّت ، تا روز قيامت به آن نياز دارد در آن مكتوب بود ، رسول خدا صلى الله عليه و آله املا مىفرمود و على عليه السلام مىنوشت . « 6 » 6 . حديث ثقلين كه در منابع معروف حديثى اهل
--> ( 1 ) . نحل ، آيهء 89 . ( 2 ) . مائده ، آيهء 3 . ( 3 ) . تفسير برهان ، ج 1 ، ص 435 . ( 4 ) . كافى ، ج 2 ، ص 74 ، ح 2 . ( 5 ) . كافى ، ج 1 ، ص 59 ، ح 1 . ( 6 ) . اين روايات به طور مبسوط در مقدمات كتاب جامع احاديث الشيعة ، باب 4 آمده است .