جمعى از فقهاى دورهء پنجم : اين دوره شاهد وجود فقهاى برجسته و ارزشمندى در تاريخ فقاهت اماميّه است كه به فقه رشد و بالندگى خاصى بخشيدند . افزون بر ابن ادريس و محقّق حلّى كه از آنها نام برده شد برخى ديگر از فقهاى برجسته اين دوره عبارتند از : 1 . احمد بن موسى بن جعفر بن طاووس ، ( م 673 ) . وى در زمينهء فقه ، دورهء شش جلدى بشرى المحقّقين و دورهء چهارجلدى الملاذ را تدوين كرد « 1 » ولى متأسّفانه امروز هيچ يك از اين دو در اختيار ما نيست . 2 . أبو منصور جمال الدين حسن بن يوسف بن على بن مطهر حلّى معروف به علّامهء حلّى ( م 726 ) . هنگامى كه در فقه اماميّه « علّامه » به طور مطلق گفته شود ، مقصود علّامهء حلّى است . « 2 » او بر شيوهء استادش محقّق حلّى در فقه تأكيد ورزيد ، ولى از خود نيز ابتكاراتى نشان داد . علّامهء حلّى به فقه به ويژه معاملات ، توسعه بخشيد و بيش از گذشتگان به قواعد اصولى استناد جست . از كتاب‌هاى مهم او ، منتهى المطلب ، مختلف الشيعة ، تذكرة الفقهاء و قواعد الاحكام است . 3 . فخر المحقّقين محمّد بن حسن حلّى ( م 771 ) . وى فرزند علّامهء حلّى و مؤلّف كتاب ايضاح الفوائد شرح كتاب قواعدِ پدر بزرگوارش علّامهء حلّى است . « 3 » 4 . محمّد بن مكّى عاملى ، معروف به شهيد اوّل ( شهيد در 786 ) . او نيز از پيروان مكتب علّامهء حلّى به شمار مىرود ؛ و خود نيز عالمى محقّق و متبحّر در فقه اسلامى بود . كتاب معروف اللّمعة الدّمشقية كه متن كاملى از دوره فقه به شمار مىرود ، قرنهاست كه با شرح شهيد ثانى به نام الروضة البهية فى شرح اللّمعة الدّمشقية كتاب درسى حوزه‌هاى علميّهء اماميّه است . برخى ديگر از كتاب‌هاى معروف فقهى وى الذكرى ، الدروس فى فقه الامامية و البيان نام دارد . « 4 » 5 . جمال الدين مقداد بن عبد اللَّه سيورى حلّى ، معروف به « فاضل مقداد » ( م 826 ) . وى از فقهاى بزرگ اهل بيت عليهم السلام و جامع معقول و منقول و محدّث و متكلّم بود . مهم‌ترين كتاب وى در فقه التنقيح الرائع نام دارد كه شرح مختصر النافع محقّق حلّى است و كتاب كنز العرفان . « 5 » 6 . احمد بن محمّد بن فهد حلّى ، معروف به « ابن فهد حلّى » ( م 841 ) . شيخ حرّ عاملى از وى با عنوان فاضل ، دانشمند ، موثّق ، زاهد ، عابد ، پرهيزكار و داراى جلالت قدر ياد كرده است . مهمترين كتاب فقهى او المهذّب البارع نام

--> ( 1 ) . رجال ابن داود ، شرح حال شماره 140 . ( 2 ) . رجوع كنيد به : روضات الجنّات ، ج 2 ، ص 286 - 269 ؛ اعيان الشيعة ، ج 5 ، ص 408 - 396 . ( 3 ) . ر . ك : روضات الجنّات ، ج 6 ، ص 339 - 330 ؛ اعيان الشيعة ، ج 9 ، ص 159 . ( 4 ) . ر . ك : امل الآمل ، ج 1 ، ص 183 - 181 ؛ روضات الجنّات ، ج 7 ، ص 21 - 3 ؛ اعيان الشيعة ، ج 10 ، ص 64 - 59 . ( 5 ) . ر . ك : رياض العلماء ، ج 5 ، ص 216 ؛ اعيان الشيعة ، ج 10 ، ص 134 .