ممكن است در اينجا سؤال شود كه اين سخن با حديثى كه از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل شده چگونه سازگار است : « إِنَّ عَلَى كُلِّ حَقٍّ حَقِيقَةً وَعَلَى كُلِّ صَوَابٍ نُوراً فَمَا وَافَقَ كِتَابَ اللَّهِ فَخُذُوهُ وَمَا خَالَفَ كِتَابَ اللَّهِ فَدَعُوهُ ؛ بر هر حقى نشانه‌اى از حقيقت است و بر هر سخن راستى نورى است . آنچه ( از روايات ) موافق كتاب اللَّه است آن را بگيريد و آنچه را مخالف آن است رها سازيد » . « 1 » پاسخ آن روشن است ، زيرا حديث پيامبر صلى الله عليه و آله ناظر به روايات و احكام است كه مىتوان آنها را با معيار سنجشى همچون قرآن مجيد سنجيد و حق را از باطل جدا كرد ؛ اما آنچه در عهدنامهء مالك آمده مربوط به موضوعات و مصاديق حق و باطل و راست و دروغ است كه غالباً نشانهء روشنى ندارد . آن‌گاه امام به سراغ دليل دوم مىرود و مىفرمايد : « وانگهى تو از دو حال خارج نيستى : يا مردى هستى كه آمادگى براى سخاوت و بذل و بخشش در راه حق دارى ، بنابراين دليلى ندارد كه خود را پنهان دارى و از عطا كردن حقِ واجب خوددارى كنى ، و فعل كريمانه‌اى را كه بايد انجام دهى ترك نمايى ، يا مردى بخيل و تنگ نظر هستى در اين صورت ( هنگامى كه مردم تو را ببينند و اين صفت را در تو بشناسند ) از بذل و بخشش تو مأيوس مىشوند و دست از تو برمىدارند » ؛ ( وَإِنَّمَا أَنْتَ أَحَدُ رَجُلَيْنِ : إِمَّا امْرُؤٌ سَخَتْ نَفْسُكَ بِالْبَذْلِ فِي الْحَقِّ ، فَفِيمَ احْتِجَابُكَ مِنْ وَاجِبِ حَقٍّ تُعْطِيهِ ، أَوْ فِعْلٍ كَرِيمٍ تُسْدِيهِ ! « 2 » أَوْ مُبْتَلًى بِالْمَنْعِ ، فَمَا أَسْرَعَ كَفَّ النَّاسِ عَنْ مَسْأَلَتِكَ إِذَا أَيِسُوا مِنْ بَذْلِكَ ! ) . اين يك واقعيت است كه مردم اگر دربارهء كسى گرفتار شك و ترديد باشند ، پيوسته به او مراجعه مىكنند ؛ اما هنگامى كه با او تماس نزديك داشته باشند اگر

--> ( 1 ) . كافى ، ج 1 ، ص 69 ، ح 1 ( 2 ) . « تُسْدى » از ريشهء « اسداء » به معناى بخشيدن و عطا كردن است و از ريشهء « سدو » بر وزن « سرو » به‌معناى دست به سوى چيزى بردن گرفته شده است