عَلَيْهِ » مناسب‌تر است . احتمال سوم اينكه جملهء « وَإِنْ تَغَيَّرْتَ عَنْ صَالِحِ مَا فَارَقْتَنِي عَلَيْهِ » به صورت قضيهء شرطيه باشد و جملهء « فانّ الشقىّ . . . » جانشين جزاى آن . در اين صورت معنا چنين مىشود : « و اگر تو از آن شايستگى كه به هنگام رفتن از نزد من داشتى تغيير پيدا كنى ( و بر خلاف حق و عدالت و كتاب و سنّت حكم نمايى راه شقاوت پوييده‌اى ) زيرا شقى و بدبخت كسى است كه از عقل و تجربه‌اى كه نصيب او شده محروم بماند » ؛ ( وَإِنْ تَغَيَّرْتَ عَنْ صَالِحِ مَا فَارَقْتَنِي عَلَيْهِ ، فَإِنَّ الشَّقِيَّ مَنْ حُرِمَ نَفْعَ مَا أُوتِيَ مِنَ الْعَقْلِ ، وَالتَّجْرِبَةِ ) . مطابق اين معنا جملهء « وَسَأَفِي بِالَّذِي وَأَيْتُ عَلَى نَفْسِي ؛ من به وعده‌اى كه داده‌ام عمل مىكنم » از جمله‌هاى بعد جدا مىشود و امام هم چيزى وعده نداده بود جز اينكه اگر حكمين بر وفق كتاب و سنّت حكم كنند در برابر آن تسليم خواهد بود . تعبير به « صَالِحِ مَا فَارَقْتَنِي عَلَيْهِ » ممكن است اشاره به اين باشد كه ابو موسى در خدمت حضرت قول داده بود از قرآن و سنّت در حكميت خود منحرف نشود ولى همان‌گونه كه مىدانيم منحرف شد و در وادى شقاوت پاى نهاد . آن‌گاه امام در پايان اين نامه دو نكته را به ابوموسى اشعرى گوشزد مىكند : نخست مىفرمايد : « من از اينكه كسى سخن بيهوده بگويد متنفر و از اينكه كارى را كه خدا اصلاح كرده بر هم زنم بيزارم » ؛ ( وَإِنِّي لَأَعْبَدُ « 1 » أَنْ يَقُولَ قَائِلٌ بِبَاطِلٍ ، وَأَنْ أُفْسِدَ أَمْراً قَدْ أَصْلَحَهُ اللَّهُ ) . اشاره به اينكه اگر تو راه صحيح را بر طبق كتاب و سنّت در مسألهء حكميت

--> ( 1 ) . « أَعْبَد » از ريشهء « عبد » بر وزن « أبد » به معناى تنفر ، بيزارى و غضب نسبت به چيزى است . اين واژه ريشهءديگرى دارد كه همان عبادت به معناى بندگى و تسليم و خضوع است و در جملهء بالا معناى اوّل اراده شده است