هيچ كس حجاج را از خانه‌ها و منازل مكه منع كند » . « 1 » تعبير به « سزاوار نيست » نيز دليل بر كراهت است ؛ اما كلام امام گرچه ظاهراً دلالت بر حرمت اخذ مال‌الاجاره مىكند ؛ ولى به گفتهء مرحوم مغنيه در شرح نهج‌البلاغهء خود استدلال به آيهء شريفهء « سَواءً الْعاكِفُ فِيهِ وَالْبادِ » جلوى اين ظهور را مىگيرد ، زيرا اين جمله كه در آيهء 25 سورهء حج آمده وصف براى مسجد الحرام است و مفهومش اين است كه همهء مسلمانان چه كسانى كه از خارج مكه مىآيند و چه اهل مكه در استفادهء از مسجد الحرام يكسانند و كار به خانه‌هاى مكه ندارد ، بنابراين مسجدالحرام چيزى است و خانه‌هاى مكّه كه موضوع سخن ماست چيز ديگرى است و رابطه‌اى بين اين دو از نظر حكم و موضوع نيست جز رابطهء جوار و همسايه بودن ، و اين رابطه تناسب با استحباب دارد نه وجوب ، يعنى ظهور كلام را از معناى حقيقى كه الزام است به معناى مجازى كه استحباب است منصرف مىكند . « 2 » به هر حال از مجموع روايات و ادله‌اى كه در اين مسأله وجود دارد همان كراهت استفاده مىشود و شايد سيرهء مسلمانان نيز اين معنا را تأييد كند . « 3 » * * *

--> ( 1 ) . تهذيب ، 5 ، ص 420 ، ح 104 ( 2 ) . فى ظلال نهج‌البلاغه ، ج 4 ، ص 174 ( 3 ) . براى توضيح بيشتر به جواهر الكلام ، ج 20 ، ص 48 به بعد و الموسوعة الفقهية الكويتيه ، ج 22 ( در واژهء ربا ) مراجعه شود