امام عليه السلام مواهب مادى را در اين عبارت در دو چيز خلاصه كرده يكى رسيدن به لذات دنيوى ؛ لذت مال و فرزند و همسر و سفره‌هاى رنگين و مانند آن از امورى كه همه در گذر است و دائماً متزلزل و ديگر انتقام گرفتن از مخالفان و دشمنان كه ظاهرا مايهء آرامش او مىشود در حالى كه اگر بر نفس خويش مسلّط باشد آرامشى كه در سايهء عفو و گذشت حاصل مىگردد به مراتب از آرامش حاصله از انتقام ، برتر است و در مقابل ، دو چيز را از مهمترين اعمال صالح و ذخاير يوم‌المعاد مىشمرد : فرونشاندن آتش باطل و احياى حق ، و از آنجا كه حق و باطل مفهوم بسيار وسيع و گسترده‌اى دارد ، بيشتر مسائل اجتماعى و فردى را شامل مىشود . حضرت در پايان نامه مىافزايد : « آنچه بايد مايهء سرور و خوشحالى تو گردد چيزى است كه از پيش ( براى روز قيامت ) فرستاده‌اى و آنچه بايد مايهء تأسف تو گردد چيزى است كه به‌جاى مىگذارى ( و مىروى و از آن براى ذخيرهء يوم‌المعاد استفاده نمىكنى و در يك كلام ) تمام همّ تو بايد متوجه جهان پس از مرگ باشد » ؛ ( وَلْيَكُنْ سُرُورُكَ بِمَا قَدَّمْتَ ، وَأَسَفُكَ عَلَى مَا خَلَّفْتَ « 1 » ، وَهَمُّكَ فِيمَا بَعْدَ الْمَوْتِ ) . دليل آن هم روشن است ، زيرا آنچه پايدار و باقى و جاودانى است و هميشه با انسان خواهد بود كارهاى نيكى است كه براى روز جزا ذخيره كرده است . بايد به دست آوردن آن مايهء شادى و از دست دادن آن مايهء غم و اندوه باشد . از ابن عباس نقل شده كه مىگويد بعد از كلام پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله از هيچ كلامى به اندازهء اين كلام سود نبردم « مَا انْتَفَعْتُ بِكَلامٍ بَعْدَ كَلامِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ ، كَانْتِفاعي بِهذا الْكَلامِ » . « 2 » * * *

--> ( 1 ) . « خَلَّفْتَ » از ريشهء « خَلف » به معناى پشت سر گرفته شده ، بنابراين « ما خلّفت » به معناى چيزى است كه پشت سر گذاشته‌اى و اشاره به مواهب دنيوى است كه انسان مىگذارد و مىرود و از آن بهره نمىگيرد ( 2 ) . نهج‌البلاغه ، نامهء 22