منعكس نشده باشد . به اين ترتيب امام عليه السلام از محدود شدن وظايف مالك اشتر به آنچه در اين عهدنامه آمده ، در عين جامعيت آن ، نهى مىكند و ذهن و فكر او را براى پذيرش هر سنّت حسنه‌اى آماده مىسازد . دومين نكته‌اى را كه امام عليه السلام در اين بخش از عهدنامه بر مالك واجب و لازم مىشمرد اين است : « و نيز بر تو واجب است كه نهايت تلاش خويشتن را در پيروى از آنچه در اين عهدنامه به تو توصيه كرده‌ام به كار گيرى و من حجت خود را بر تو تمام كرده‌ام تا اگر نفس سركش بر تو چيره شود عذرى نزد من نداشته باشى » ؛ ( وَتَجْتَهِدَ لِنَفْسِكَ فِي اتِّبَاعِ مَا عَهِدْتُ إِلَيْكَ فِي عَهْدِي هَذَا وَاسْتَوْثَقْتُ بِهِ مِنَ الْحُجَّةِ لِنَفْسِي عَلَيْكَ ، لِكَيْلَا تَكُونَ لَكَ عِلَّةٌ عِنْدَ تَسَرُّعِ نَفْسِكَ إِلَى هَوَاهَا ) . امام عليه السلام در واقع به همهء آنچه در اين عهدنامه توصيه كرده بار ديگر توجّه مىدهد و با اشاره‌اى اجمالى ، همه را تأكيد مىكند و انجام آنها را لازم مىشمرد و اين از قبيل اجمال پس از تفصيل و تأكيد بر تأكيد است و در ضمن ، بر او اتمام حجت مىكند تا در پيشگاه خدا مسئوليتى نداشته باشد . امام عليه السلام در پايان اين عهدنامه از باب حسن ختام نكتهء سومى را گوشزد مىكند و با دعاى پرمعنايى عهدنامه را پايان مىدهد و مىفرمايد : « من از خداوند با آن رحمت وسيع و قدرت عظيمى كه بر اعطاى تمام هر خواسته‌اى دارد مسئلت دارم كه من و تو را موفق بدارد تا رضاى او را جلب كنيم از طريق انجام كارهايى كه ما را نزد او و خلقش معذور مىدارد توأم با مدح و نام نيك در ميان بندگان و آثار خوب در تمام شهرها و ( نيز تقاضا مىكنم كه ) نعمتش را ( بر من و تو ) تماميت بخشد و كرامتش را مضاعف سازد » ؛ ( وَأَنَا أَسْأَلُ اللَّهَ « 1 » بِسَعَةِ رَحْمَتِهِ ،

--> ( 1 ) . مستدرك حاكم ، ج 11 ، ص 13 ، ح 21 . در نسخهء تحف العقول پيش از جملهء ( وَأَنَا أَسْئَلُ اللَّهَ ) چنين آمده : « فَلَيْسَ يُعْصِمُ مِنَ السُّوءِ وَلا يُوَفِّقُ لِلْخَيْرِ إلّااللَّهَ جَلَّ ثَناؤُهُ وَقَدْ كانَ مِمّا عَهِدَ إليَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله في وِصايَتِهِ تَحْضيضاً عَلَى الصَّلاةِ وَالزَّكاةِ وَما مَلَكَتْ أيْمانُكُمْ فَبِذلِكَ أخْتِمُ لَكَ ما عَهَدْتُ وَلا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إلّابِاللَّهِ الْعَلِيّ الْعَظيمِ ؛ هيچ كس از بدىها پيشگيرى نمىكند و توفيق انجام دادن خيرات نمىدهد جز خداوند متعال و از جمله امورى كه رسول خدا در وصيتش به طور مؤكد به من فرمود اهتمام به نماز و زكات و رعايت حال بندگان بود و من با كلام رسول خدا اين عهدنامه را براى تو پايان مىدهم و لا حول و لا قوة الا باللَّه العلى العظيم » ( تحف‌العقول ، ص 99 )