در كشور آنها وارد نشويم و طبق قرار داد نبايد چنين كارى مىكرديم ولى اين معيارها ؛ يعنى پيمان و وفاى به پيمان ، در مقياس‌هاى كوچك قابل قبول است ؛ هنگامى كه دو نفر با يكديگر قول و قرار مىگذارند ؛ اما در عالم سياست هنگامى كه پاى منافع يك ملت در ميان است اين حرف‌ها ديگر موهوم است . من نمىتوانستم از منافع بريتانياى كبير به عنوان اين كه اين كار ضد اخلاق است چشم بپوشم كه ما با فلان كشور پيمان بسته‌ايم و نقض پيمان بر خلاف اصول انسانيت است . اين حرف‌ها اساساً در مقياس‌هاى كلى و شعاع‌هاى وسيع درست نيست ! ! » . « 1 » اين در حالى است كه قرآن مجيد دربارهء مخالفان اسلام با صراحت مىگويد : « « وَإِنِ اسْتَنْصَرُوكُمْ فِي الدِّينِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ إِلَّا عَلَى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِّيثَاقٌ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ » ؛ و ( تنها ) اگر در ( حفظ ) دين ( خود ) از شما يارى طلبند بر شماست كه آنها را يارى كنيد جز بر ضد گروهى كه ميان شما و آنها ، پيمان ( ترك مخاصمه ) است . و خداوند به آنچه انجام مىدهيد بيناست » . « 2 » به بيان ديگر لزوم دفاع از دوستان در صورتى است كه در برابر دشمنان مشترك قرار گيرند ؛ اما اگر در برابر كفارى كه با مسلمانان پيمان بسته‌اند واقع شوند احترام به پيمان از دفاع از اين گروه لازم‌تر است . در آيهء ديگر مىخوانيم : « « وَإِنْ كانَ مِنْ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِّيثَاقٌ فَدِيَةٌ مُّسَلَّمَةٌ إِلى أَهْلِهِ وَتَحْريرُ رَقَبَةٍ مُّؤْمِنَةٍ فَمَنْ لَّمْ يَجِدْ فَصِيامُ شَهْرَيْنِ مُتَتابِعَيْنِ » ؛ و اگر از گروهى باشد كه ميان شما و آنها پيمانى برقرار است ، بايد خون‌بهاى او را به كسان او بپردازد و يك بردهء مؤمن ( نيز ) آزاد كند و آن كس كه نمىتواند ( برده آزاد كند ) بايد دو ماه پى در پى روزه بگيرد » . « 3 » خلاصهء مضمون آيه اين است كه اگر خاندان

--> ( 1 ) . سيرى در سيرهء نبوى ، ص 92 ( 2 ) . انفال ، آيهء 72 ( 3 ) . نساء ، آيهء 92