هنگامى كه طلحه و زبير از رسيدن به مقصود خود مأيوس شدند نخست زبان به انتقاد و خرده‌گيرى بر امام گشودند . سپس آتش جنگ جمل را برافروختند ؛ آتشى كه هردو در كام آن سوختند . مىفرمايد : « شما ( طلحه و زبير ) براى امور ناچيزى خشم گرفتيد ؛ ولى وظايف مهمّى را كه داشتيد به تأخير انداختيد » ؛ ( لقد نقمتما « 1 » يسيرا ، و أرجأتما « 2 » كثيرا ) . منظور از ناچيز ، ترك مشورت با آنهاست و منظور از امور مهم و فراوان مصالح مسلمان است ، زيرا طلحه و زبير براى رسيدن به اهداف خود به بهانه‌هاى واهى متوسّل شدند و مصالح مسلمين را كه از وحدت و يكپارچگى صفوف و ايستادن پشت‌سر رهبر نشأت مىگرفت به فراموشى سپردند و اين راه و رسم همهء عيب‌جويان كوتاه‌بين است كه مصالح جامعه را براى رسيدن به منافع شخصى فدا مىكنند . سپس در ادامهء سخن مىفرمايد : « به من بگوييد : چه حقّى داشته‌ايد كه شما را از آن باز داشته‌ام يا كدام سهم متعلق به شما بوده كه آن را متصرّف شده‌ام يا كدام شكايت و حقّى را يكى از مسلمانان پيش من آورده و من نسبت به آن ضعف نشان داده يا از حكم آن بىخبر بوده و يا راه آن را به خطا پيموده‌ام » ؛ ( ألا تخبراني ، أيّ شيء كان لكما فيه حقّ دفعتكما عنه ؟ أم أيّ قسم استأثرت « 3 » عليكما به ؟ أم أيّ حقّ رفعه إليّ أحد من المسلمين ضعفت عنه ، أم جهلته ، أم أخطأت بابه ! ) . در واقع امام عليه السّلام مىخواهد با اين سخن همهء راههاى خرده‌گيرى و انتقاد را بر

--> ( 1 ) . « نقمتما » از ريشهء « نقم » بر وزن « قلم » يا بر وزن « نقب » در اصل به معناى انكار كردن يا ايراد گرفتن بر شخص يا چيزى است ؛ خواه با زبان باشد يا با عمل ( از طريق مجازات ) انتقام نيز همين ريشه است و در جملهء بالا به معناى ايراد گرفتن لفظى است . ( 2 ) . « أرجأتما » از ريشهء « ارجاء » به معناى به تأخير انداختن گرفته شده است و ريشهء اصلى آن « رجاء » به معناى اميدوارى است و از آنجا كه انسان در بسيارى از مواقع كارى را به اميد رسيدن به هدفى به تأخير مىاندازد ، اين واژه در اين معنا استعمال شده است . ( 3 ) . « استأثرت » از ريشهء « استيثار » يعنى چيز خوبى را به خود اختصاص دادن . گاه نيز به معناى استبداد و انحصار طلبى تفسير شده و ريشهء اصلى آن « اثر » به معناى علامت است .