كمتر كسى به يارى او برخاست . سؤال ديگر اينكه ريشهء اصلى اين مفاسد يازده‌گانه كجاست ؟ اگر درست بنگريم خواهيم ديد كه همهء اينها يا لااقل اغلب آنها از فساد حكومت سرچشمه مىگيرد و مردم كه غالبا بر دين حكومتند ، همان مسير را ادامه مىدهند و گاه فساد به قدرى ريشه‌دار مىشود كه كار بر مصلحان بعدى نيز مشكل مىگردد ، همان‌گونه كه بر امام عليه السّلام مشكل شد . به يقين اگر گذاشته بودند امام عليه السّلام بعد از پيغمبر زمام جامعهء اسلامى را به دست گيرد و با آن عدالت و زهد و درايت مسلمين را در مسير هدايت پيش ببرد ، سرنوشت اسلام و مسلمانان طور ديگرى خواهد بود . جالب اينكه اگر نگاهى به كشورهاى امروز دنيا كه حكومتهاى فاسدى دارند ، بيفكنيم همهء مفاسدى را كه امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه بيان فرموده در آنجا به روشنى مىبينيم . * * *