بخش اوّل ألا و إنّ اللّسان بضعة من الإنسان ، فلا يسعده القول إذا امتنع ، و لا يمهله النّطق إذا اتّسع . و إنّا لأمراء الكلام ، و فينان تنشّبت عروقه ، و علينا تهدّلت غصونه . ترجمه آگاه باشيد زبان پاره گوشتى از انسان است ، هرگاه آمادگى در آن نباشد سخن او را يارى نمىكند و به هنگام آمادگى ، نطق او را مهلت نمىدهد و ما فرمانروايان سخنيم ، درخت سخن در ما ريشه دوانده و شاخه‌هايش بر سر ما سايه افكنده است . شرح و تفسير ما فرمانروايان سخنيم ! امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه به دو نكته اشاره مىفرمايد : نخست اينكه چرا بعضى به هنگام سخنرانى از سخن باز مىايستند و بعضى با قدرت پيش مىروند ، مىفرمايد : « آگاه باشيد زبان پاره گوشتى از انسان است ، هرگاه آمادگى در آن نباشد سخن او را يارى نمىكند و به هنگام آمادگى ، نطق او را مهلت نمىدهد » ؛ ( ألا و إنّ اللّسان بضعة « 1 » من الإنسان ، فلا يسعده القول إذا أمتنع ، و لا يمهله النّطق إذا اتّسع ) .

--> ( 1 ) . « بضعه » ( به فتح باء ) و « بضعه » ( به كسر باء ) به معناى قطعهء هر چيزى است و گاه در جايى كه كسى به ديگرى بسيار نزديك است ، گفته مىشود : « هو بضعة منى » .