حريفى است شكست‌ناپذير ، و جنايتكارى است غير قابل تعقيب ، دامهايش بر دست‌وپاى شما افتاده و مصائب و مشكلاتش سراسر وجود شما را احاطه كرده ، تيرهايش شما را هدف قرار داده ، و هيبت و صولت آن بر شما عظيم است ، جملاتش پىدرپى بر شما وارد مىشود ، و ضربه‌هايش كمتر به خطا مىرود . نزديك است كه سايه‌هاى تاريك مرگ شما را بپوشاند ، و شدت دردهايش شما را فراگيرد ، و ظلمت شديد آسيبهاى سخت آن بر شما مسلّط شود . تاريكى سكرات مرگ بر شما چيره گردد ، و دردهاى جانكاه خروج روح از بدن بر شما عارض شود و پرده‌هاى تاريك آن بر شما فروافتد ، و شربت ناگوارش بر شما چشانده شود . ناگهان مرگ بر شما وارد مىشود و با ورود خود ، شما را حتّى از سخنان آهسته و در گوشى ، ساكت مىسازد . اهل مجلستان را پراكنده مىكند ، آثارتان را محو و خانه‌هايتان را بىصاحب مىسازد . وارثان شما را برمىانگيزد تا اموالتان را در ميان خود تقسيم كنند . در حالتى كه حتى دوستان صميمى و خاص ، سودى به حالتان ندارند و خويشاوندان دلسوز و غمگين ، قادر بر دفع آن از شما نيستند و دشمنان شماتتگر از مرگتان جزع نمىكنند ! شرح و تفسير سرنوشتى كه راه فرار از آن نيست امام عليه السّلام در بخش دوم اين خطبه به لزوم بهره‌گيرى از فرصتهاى پيش از فرا رسيدن اجل سفارش مىكند و بر آن تأكيد مىورزد و مىفرمايد : « تا هنگامى كه فرصت براى قبولى اعمال داريد ، و توبه سودمند است و دعا به اجابت مىرسد و در آرامش به سر مىبريد و قلمها ( ى فرشتگان براى نوشتن اعمال صالح ) در جريان است ، عمل كنيد » ؛ ( فاعملوا و العمل يرفع ، و التّوبة تنفع ، و الدّعاء يسمع ،