الاطلاق ، چگونه ممكن است راضى به ضايع شدن حقوق بندگانش شود ؟ ! بنابراين ممكن است دو طرفه بودن حق در مورد خداوند ، استثنا شود و حق او يك‌طرفه باشد . امام عليه السّلام در ادامهء اين سخن مىفرمايد : « ولى خداوند سبحان حق خود را بر بندگانش اين قرار داده است كه اطاعتش كنند و ( در مقابل ) پاداش آنها را بر خود به صورت مضاعف و از باب تفضّل و توسعه براى كسانى كه شايستگى دارند لازم دانسته است » ؛ ( و لكنّه سبحانه جعل حقّه على العباد أن يطيعوه ، و جعل جزاءهم عليه مضاعفة الثّواب تفضّلا منه ، و توسّعا بما هو من المزيد أهله ) . به بيان ديگر خداوند در برابر حقّى كه بر بندگان دارد حقّى براى بندگان بر خويش قائل است ، هرچند اين حق ، جنبهء تفضّل دارد بىآنكه بندگان از خداوند طلبكار باشند ، زيرا در برابر آن همه نعمتهايى كه او به بندگان ارزانى داشته هر قدر اطاعت و عبادتش كنند بخش اندكى از شكر آن را ادا نخواهند كرد . به اين ترتيب حتى خداوند متعال از اين امر مستثنا نيست ؛ يعنى در برابر حقى كه او بر بندگان دارد آنها هم بر او حقى دارند ، هرچند اين حق از باب تفضّل است ؛ نه استحقاق و طلبكار بودن . نكته ثواب ، استحقاق است يا تفضّل ؟ از قديم الايّام اين بحث درميان علماى علم كلام مطرح بوده است كه آيا ثواب از سوى خداوند ، جنبهء استحقاق دارد يا تفضّل ؟ به اين معنا كه بندگان هنگامى كه اوامر الهى را اطاعت مىكنند بر خداوند لازم است به آنها پاداش نيك دهد و اگر ندهد قبيح خواهد بود و خداوند مرتكب قبيح مىشود ؟ يا اينكه بندگان هيچ‌گونه طلبى در مقابل اطاعت اوامر و ترك معاصى از خداوند ندارند و