توجيه‌گرى بپردازيم و بگوييم : حدّاكثر اين است كه آنها مجتهد بودند و در اجتهاد خود خطا كردند . گروه ديگرى معتقدند : گرچه در ميان صحابه افراد صادق و با تقوا فراوان بودند ولى افراد منافق يا ناصالح وجود داشتند كه پيامبر اسلام از آنها بيزارى مىجست و قرآن مجيد هم بارها از آنها نكوهش كرده حتى گاهى عدّه‌اى را لعن نموده است . طرفداران تنزيه مطلق دليل قانع كننده‌اى بر گفتار خود ندارند و سخنان آنها بر خلاف صريح بسيارى از آيات قرآن و مخالف تاريخ اسلام است . درست است كه قرآن مجيد در بعضى از آيات مهاجران و انصار را ستوده و « رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ » * دربارهء آنها فرموده ، ولى هنگامى كه اين گونه آيات را در برابر آيات ديگر كه نكوهش شديد از بعضى از صحابه مىكند و آنها را آلت دست شيطان مىشمرد ( سورهء آل عمران ، آيهء 155 ) يا بعضى را بالخصوص به عنوان فاسق معرفى مىكند ( سورهء حجرات ، آيهء 6 ) يا مىگويد بعضى از آنها در تقسيم زكات يا غنائم به پيامبر اعتراض كردند و آن حضرت را منحرف از مسير عدالت دانستند ( سورهء توبه ، آيهء 58 ) يا بعضى از آنها به بهانه‌هاى واهى از جهاد فرار مىكردند ( احزاب ، آيهء 12 و 13 ) يا گروهى رسما منافق بودند ( آيات سورهء توبه و آيات نخستين سورهء بقره و سورهء منافقين ) آرى ! هنگامى كه اين آيات را در كنار هم مىگذاريم يقين پيدا مىكنيم كه آنها چند گروه بودند : اوّل پاكان صالحان كه در آيهء 100 سورهء توبه به آنها اشاره شده ، دوم مؤمنان خطاكار كه در آيهء 102 توبه از آنها ياد شده ، سوم افراد آلوده و گنهكار كه در آيهء 6 حجرات ذكرى از آنها به ميان آمده ، چهارم منافقان تبهكار كه مخصوصا در آيهء 101 توبه و آيات فراوان ديگر از آنها نكوهش شده و به اين ترتيب اين حقيقت بر ما روشن مىشود كه داستان تنزيه همهء صحابه افسانه‌اى بيش نيست كه گويا جمعى از هواخواهان خلفاى نخستين براى قطع زبان اعتراض بر اعمال آنها ، اين نغمه را