نكته پاسخ به چند سؤال 1 . بىشك امام حسن مجتبى عليه السّلام در آن روز بيش از سى سال داشت ، زيرا ميلاد مبارك ايشان در سال سوم هجرى بود و حادثهء صفّين در سال 37 واقع شد ، بنابراين تعبير به « غلام » كه به معناى « نوجوان » است چه مناسبتى دارد ؟ در پاسخ بايد به اين نكته توجه كرد كه واژهء غلام هرچند معمولا به نوجوان و حدّ فاصل ميان طفل و شابّ ( كودك و جوان ) گفته مىشود ؛ ولى همان‌گونه كه بعضى از ارباب لغت تصريح كرده‌اند « 1 » به افراد بزرگسال نيز اطلاق مىگردد . افزون بر اينكه پدران اين تعبير را نسبت به فرزندان در هر سنّ و سالى به كار مىبرند . در عرف عرب به خادمان نيز در هر سنّ و سالى باشند واژهء « غلام » اطلاق مىشود . در هر حال اطلاق غلام از سوى امام عليه السّلام نسبت به فرزندش امام حسن عليه السّلام مطلب بعيدى نيست . 2 . مطابق آنچه در بالا آمد امام حسن و همچنين امام حسين عليهما السّلام در آن زمان بيش از سى سال سن داشتند ( زيرا فاصلهء آن‌دو بزرگوار يك سال يا كمتر از يك سال بود ) و قاعدتا در آن زمان صاحب همسر و فرزند بودند با اين حال ، چگونه امام مىفرمايد : مىترسم با شهادت اين دو ، نسل رسول خدا قطع شود ؟ در پاسخ مىگوييم : منظور اين بوده كه آنها بمانند و هر چه بيشتر نسل پيامبر فزونى يابد ، زيرا باوجود دشمنان بسيار اين نسل با بركت از جوانب مختلف در خطر بوده است . 3 . چگونه امام عليه السّلام بقاى نسل پيامبر به بقاى آن‌دو بزرگوار و فرزندانشان دانسته ، درحالىكه معمول عرب اين است كه نسل را از طريق پسر مىدانستند ،

--> ( 1 ) . لسان العرب ، مادهء « غلم » .