الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
99
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى )
بدون او مفهومى ندارد - تا حدودى مطلب را روشن مىسازد . ( دقّت كنيد ) 4 - در جملهء بعد به يكى ديگر از صفات ذات پاك او اشاره كرده ، مىفرمايد : « او فاعل و انجام دهندهء ( كارها ) است ولى نه به معناى استفاده از حركات و آلات » ( فاعل لا بمعنى الحركات و الآلة ) . در سخنان روزانه ، معمولا فاعل و كنندهء كار به كسى اطلاق مىشود كه با استفاده از حركات دست و پا ، يا سر و گردن و ساير اعضا ، كارى را انجام مىدهد و از آنجا كه قدرت انسان و جانداران ديگر براى انجام كارها محدود است و اعضاى انسان با تمام ظرافتى كه دارد ، قادر به انجام هر كارى نيست ، از وسايل و ابزار كمك مىگيرد و كمبود توان و قدرت خود را با آن جبران مىكند . با چكش ميخ را مىكوبد ، با ارّه چوب را مىبرد و با انبرهاى ظريف و كوچك اشياى بسيار ريز را جا به جا مىكند و با جرثقيلهاى عظيم بارهاى سنگين را از جا بر مىدارد و اينها همه از آثار جسم و جسمانيّات است . از آنجا كه خداوند نه جسم دارد و نه حدّ و حدودى براى قدرت اوست ، فاعليّتش هرگز به معناى انجام حركتى نيست و نيز به خاطر قدرت نامحدودش نياز به ابزار و آلاتى ندارد . اصولا قبل از آن كه آلتى خلق شود ، خداوند فاعل بود . هرگاه نياز به آلتى براى انجام كار داشت ، بايد از خلقت نخستين اشيا عاجز باشد . آرى او در يك چشم بر هم زدن و يا لحظهاى كمتر از آن ، با اراده و فرمان « كن » مىتواند عالم هستى را ايجاد و يا معدوم كند و يا تدريجا در هر مدّتى كه ارادهاش تعلّق گرفته است به وجود آورد . پس بايد توجّه داشت وقتى مىگوييم او فاعل است ، فاعليّتش را قياس به ذات خود نكنيم و مرهون حركات و آلات نشماريم . البته اين سخن به آن معنى نيست كه خداوند فرشتگان « مدبّرات امر » و فرمانبردارانى براى تدبير خلقت ندارد . او بسيارى از حوادث را از طريق اسباب