الشيخ ناصر مكارم الشيرازي

514

پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى )

ولى در سوّمين روايت تفاوتهاى بيشترى با روايتى كه در اصل خطبه نقل شد ديده مىشود . در اين روايت در ذمّ اهل بصره به سه نكته اشاره كرده ، مىفرمايد : « خاك سرزمين شما بدبوترين خاك شهرهاى خداست » ( بلادكم انتن بلاد اللّه تربة ) . « چرا كه از همه ، به آب نزديكتر و از همه شهرها از آسمان دور تر است » ( اقربها من الماء ، و ابعدها من السّماء ) . درست است كه تمام درياهاى جهان در يك سطح قرار دارند و طبعا همهء بنادر از نظر فاصله با آب يا خورشيد يكسانند ، ولى بعيد نيست كه اين تعبير امام ( ع ) اشاره به شهرهاى بلاد اسلام باشد كه بصره نسبت به ساير آنها در موقعيّتى پست‌تر قرار دارد و مىدانيم شهرهايى كه به سطح دريا نزديكترند نور كمترى از آفتاب را دريافت مىدارند چرا كه هواى مجاور آنها فشرده و غليظ است و هر جا نور كمترى از آفتاب دريافت دارد ، آلودگيهاى بيشترى دارد چرا كه نور آفتاب اثر عميقى در از ميان بردن ميكروبها دارد . در دوّمين توصيف مىفرمايد : « نه عشر بديها در محيط شماست ! » ( و بها تسعة اعشار الشّرّ ) . اين امر ممكن است به خاطر ويژگيهاى اخلاقى مردم آنجا باشد و يا از جهت خاصيت بندر بودن كه مركز رفت و آمد اشخاص مختلف و هجوم فرهنگهاى بيگانه و آلودگيهاى اخلاقى است كه از خارج بر آن تحميل مىشود . و لذا در تاريخ مىخوانيم كه بسيارى از حوادث دردناك قرنهاى نخستين اسلام ، از همين شهر بصره برخاست . در سوّمين توصيف مىفرمايد : « كسى كه در آنجا گرفتار مىشود به سبب گناهش مىباشد و آن كس كه از آن بيرون مىآيد به خاطر عفو و رحمت خداست » ( المحتبس فيها بذنبه ، و الخارج بعفو اللّه ) . « 1 »

--> ( 1 ) اين تفسير در صورتى است كه « باء » در « بذنبه » و « بعفو اللّه » باء سببيّه باشد ولى اگر « باء » براى الصاق باشد مفهوم جمله اين مىشود : كسى كه در آن ، آلودهء به گناه گردد و باقى بماند اهل نجات نيست و آن كس كه با عفو الهى از آن خارج گردد اهل نجات است ، ولى معنى اوّل از نظر موازين ادبى مناسب‌تر است .