به هر حال اين جمله دليل روشنى است بر تأثير محيط بر اخلاق انسانها ، يا بايد محيط آلوده را پاك كرد و يا از آن هجرت نمود . سپس امام ( ع ) به يكى از مجازاتهاى دنيوى مردم بصره اشاره فرموده ، مىفرمايد : « گويا مىبينم تنها كنگره‌هاى مسجدتان همچون سينهء كشتى روى آب نمايان است و خداوند عذاب را از بالا و پايين بر شهر شما فرستاده و همهء آن و كسانى كه در آن بوده‌اند زير آب غرق شده‌اند » ( كانّي بمسجدكم كجؤجؤ سفينة قد بعث اللّه عليها العذاب من فوقها و من تحتها ، و غرق من في ضمنها ) . اين سخن اشاره به طوفان شديدى است كه آن شهر را در خود فرو مىبرد از بالا سيلاب فرو مىريزد و از زمين آب مىجوشد و همچون « طوفان نوح » همه جا را فرا مىگيرد تنها چيزى كه از شهر باقى مىماند ، سقف بلند مسجد آن است . تشبيه به « جؤجؤ سفينة ، سينهء كشتى » ممكن است اشاره به مناره‌ها و كنگره‌هاى بالاى ديوار مسجد باشد كه شكل نيم دايره دارد و شبيه سينهء كشتى است و قابل توجّه اين كه در ذيل همين خطبه در روايت ديگرى كه بعدا خواهد آمد مىخوانيم : « ما يرى منها الّا شرف المسجد ، تنها كنگره‌هاى مسجد به چشم مىخورد » . در اين كه آيا اين پيشگويى چه زمانى تحقّق يافته است ، شارحان نهج البلاغه بحثهاى فراوانى دارند . « ابن ابى الحديد » مىگويد كه اين پيشگويى دو بار تحقّق يافت و تمام بصره در زير آب غرق شد ، يكى در زمان « قادر باللّه » « 1 » و ديگرى در زمان « قائم بامر اللّه » « 2 » ( كه هر دو از خلفاى بنى عباس بودند ) صورت گرفت ، تمام « بصره » غرق شد و تنها قسمتى از « مسجد جامع » آن از آب بيرون بود مانند سينهء پرنده همان گونه كه امير مؤمنان على ( ع ) خبر داد .

--> ( 1 ) « قادر باللّه » در سنهء 381 هجرى به خلافت رسيد ( الكامل فى التاريخ ، جلد 9 ، صفحهء 80 ) . ( 2 ) « قائم بامر اللّه » در سال 422 هجرى به خلافت رسيد ( الكامل فى التاريخ ، جلد 9 ، صفحهء 417 ) .