لافرطنّ « 1 » لهم حوضا انا ماتحه « 2 » ! لا يصدرون عنه ، و لا يعودون اليه ) . در واقع امام ( ع ) ميدان نبرد را به حوض يا گردابى تشبيه كرده كه آن را تا حدّ ممكن پر از آب مىكند آن چنان كه راه خلاصى از آن نداشته باشند و ابتكار عمل كاملا به دست او باشد ( جملهء « انا ماتحه » با توجّه به اين كه ماتح به معناى كسى است كه آب را از چاه بالا مىكشد اشاره به همين نكته است ) . سپس به نتيجهء آن اشاره مىكند كه لشكريان « جمل » چنان در آن گرفتار مىشوند كه راه فرار نخواهند داشت و اگر گروه اندكى از آن فرار كنند چنان درس عبرتى مىگيرند كه بازگشت به چنين صحنه‌اى را در تمام عمر فراموش كنند . جملهء « لافرطنّ » مفهومش اين نيست كه من در اين راه افراط مىكنم ، بلكه منظور اين است كه حدّاكثر تلاش ممكن را انجام خواهم داد تا راه را بر تمام دشمنان ببندم ! ( دقّت كنيد ) به همين دليل عايشه كه يكى از سردمداران اصلى جنگ جمل بود هرگز در جنگهاى آينده شركت نكرد و براى تمام عمر ، حضور در چنين صحنه‌هايى را فراموش كرد » !

--> ( 1 ) « افرطنّ » از مادهء « افراط » در اصل به معناى تجاوز از حدّ است ( نقطهء مقابل تفريط ) ولى گاه به معناى انجام حدّاكثر چيزى ، نيز آمده است و در جملهء بالا اشاره به همين معنى است . ( 2 ) « ماتح » در اصل به معناى امتداد دادن چيزى است سپس به كسى كه طناب را در چاه مىافكند تا آب بكشد « ماتح » گفته‌اند نقطهء مقابل « مايح » كه به كسى گفته مىشود كه در چاه برود و از پايين دلو را پر از آب كند و به گفتهء بعضى واژه‌اى كه نقطه‌اش بالاست ( ماتح ) به كسى گفته مىشود كه آب را از بالاى چاه مىكشد و آن كه نقطه‌اش در پايين قرار دارد ( مايح ) به كسى كه از پايين آب را بالا مىبرد .