« يَتَوَكَّلُونَ » ، او بر كسانى كه ايمان دارند و بر پروردگارشان توكّل مىكنند تسلّطى ندارد » « 1 » و نيز از قول خود شيطان اين نكته را با صراحت نقل مىكند كه در روز قيامت به پيروان خود مىگويد : « وَ ما كانَ لِي عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي فَلا تَلُومُونِي وَ لُومُوا أَنْفُسَكُمْ » ، من بر شما تسلّطى نداشتم جز اين كه دعوتتان كردم و شما دعوت مرا پذيرفتيد ، پس مرا ملامت نكنيد ، خويشتن را ملامت كنيد » ! « 2 » اين نكته نيز حائز اهميّت است كه خداوند براى خنثى كردن وسوسه‌هاى شياطين ، لشكريان و جنودى آفريده است كه از جملهء آنان عقل و خرد و فطرت و وجدان و پيامبران الهى و فرشتگان خدايند كه حافظان اهل ايمان و نگه‌دارندگان آنها در برابر وسوسه‌هاى شياطين مىباشند . هر كس خود را در خط آنها قرار دهد حمايتش مىكنند و وسوسه‌هاى شيطان را از او دور مىسازند و هر كس خود را در خط شياطين قرار دهد و اصرار و لجاجت ورزد ، دست از حمايتش بر مىدارند . اين نكته نيز شايان دقّت است كه « شيطان » سعى دارد در اعماق جان انسان نفوذ كرده و از آنجا تأثير بر اعمال او بگذارد همان گونه كه در خطبهء بالا به آن اشاره شده بود كه گويى در درون سينه‌ها تخمگذارى كرده و جوجه‌هاى خود را پرورش مىدهد ، سپس آن را در دامان خود انسان بزرگتر مىكند تا آنجا كه با وجود او متّحد مىشود ، چشم و گوش و زبان و دست و پا ، رنگ « شيطانى » به خود مىگيرد و آثار « شيطانى » از خود بروز مىدهد . در كلمات « امير مؤمنان على » ( ع ) در « غرر الحكم » آمده است : « احذروا عدوّا نفذ فى الصّدور خفيّا و نفث فى الآذان نجيّا ، از آن دشمنى بپرهيزيد كه در سينه‌ها مخفيانه نفوذ مىكند و در گوشها آهسته فوت مىكند » ! شبيه اين معنى - با كمى تفاوت - در خطبهء 83 « نهج البلاغه » نيز آمده است .

--> ( 1 ) سورهء نحل ، آيهء 99 . ( 2 ) سورهء ابراهيم ، آيهء 22 .