روشن مىشود كه عرب جاهلى از نظر معتقدات دينى ، مسائل مربوط به مبدأ و معاد ، نظام اجتماعى ، نظام خانواده ، اخلاق ، تقوا و وضع اقتصادى در چه سطحى بوده و بعد از نزول قرآن و اسلام در چه سطحى قرار گرفت . تفاوت در ميان اين دو آن قدر زياد است كه جز تعبير به يك معجزهء بزرگ ، تعبير ديگرى براى آن نمىتوان تصوّر كرد . آنچه امام ( ع ) در اين بخش از خطبه بيان فرموده كه : ظلمت و تاريكى تمام جامعهء آنان را در بر گرفته بود و با ظهور اسلام سپيدهء صبح سعادت آشكار گشت و بر قلّه‌هاى معرفت و فرهنگ و تمدّن قرار گرفتند ، فقط يك اشاره كوتاه بود و شرح آن را در كتب تاريخ تمدّن اسلام بايد مطالعه كرد . اين معنى در خطبه‌هاى متعدّدى از نهج البلاغه با توضيح بيشترى آمده است .