پيامبر ( ص ) در امر خلافت براى مسلمين پديد آمد اشاره مىفرمايد . نخست شكايت خود را از نخستين مرحلهء خلافت بيان مىدارد و مىفرمايد : « به خدا سوگند او پيراهن خلافت را بر تن كرد در حالى كه خوب مىدانست موقعيّت من در مسئلهء خلافت همچون محور سنگ آسياست ! ( كه بدون آن هرگز گردش نمىكند ) » ( اما و اللّه لقد تقمّصها « 1 » فلان و انّه ليعلم انّ محلّى منها محلّ القطب من الرّحا « 2 » ) . بدون اشكال مرجع ضمير « تقمّصها » خلافت است و تعبير به « قميص » ( پيراهن ) شايد اشاره به اين نكته باشد كه او از مسئلهء خلافت به عنوان پيراهنى براى پوشش و زينت خود بهره گرفت در حالى كه اين آسياب عظيم ، نياز به محور نيرومندى دارد كه نظام آن را در حركت شديدش حفظ كند و از انحراف باز دارد و در نوسانات و بحرانها ، حافظ آن باشد و به نفع اسلام و مسلمين بچرخد . آرى خلافت پيراهن نيست ، سنگ آسياى گردندهء جامعه است ، خلافت نياز به محور دارد ، نه اين كه كسى او را بر تن كند و پوشش خود قرار دهد . سپس دليل روشنى براى اين معنى ذكر مىكند كه به هيچ وجه قابل انكار نيست ، مىفرمايد : « سيلهاى خروشان و چشمه‌هاى ( علم و فضيلت ) از دامنهء كوهسار وجودم پيوسته جارى است و مرغ ( دور پرواز انديشه ) به قلّهء ( وجود ) من نمىرسد » ( ينحدر « 3 » عنّى السّيل ، و لا يرقى الىّ الطّير ) . تعبير به « ينحدر ، فرو مىريزد و پايين مىآيد » ، « و لا يرقى ، بالا نمىرود » كه در دو جهت مختلف و در برابر هم قرار گرفته بيانگر نكتهء لطيف و ظريفى است و

--> ( 1 ) « تقمّص » از مادهء « قميص » به معنى پيراهن است و « تقمّص » به معنى « پيراهن بر تن كرد » مىباشد . ( 2 ) « الرّحى » به معناى سنگ آسياب است . اين ماده به صورت ناقص واوى و ناقص يايى هر دو استعمال شده است . ( 3 ) « ينحدر » از مادهء « انحدار » به معنى فرو ريختن و سرازير شدن به صورت كثرت و زيادى است .