باز كنند و درست بنگرند كه در كجا بودند و اكنون در كجا هستند و از خطراتى كه آيندهء جامعهء اسلامى را به خاطر زنده شدن عادات و رسوم جاهلى شديدا تهديد مىكند ، آگاه شوند . جالب اين كه امام اين خطبه را بعد از بازگشت از صفّين ايراد فرموده و به وسيلهء آن دليل ناكاميها را در جنگ صفّين بيان مىفرمايد و با زبان معروف « ايّاك اعنى و اسمعى يا جاره ، منظورم تويى ولى اى همسايه تو بشنو » كه زبان كنايى بليغ و رسايى است ، ياران خود را آگاه و با خبر مىسازد . مطالعهء اين جمله‌هاى تكان دهنده براى امروز ما مسلمانها و آنچه را در دنياى حاضر و عصر تمدن ماشينى مىبينيم نيز هشدار ديگرى است ، چرا كه جمله به جملهء آن كاملا بر اوضاع و احوال كنونى دنياى مادّى قابل تطبيق است . امروز هم مردم در درون فتنه‌ها فرو رفته‌اند ، اركان ايمان و يقين متزلزل شده ، راههاى شناخت حق ، در ميان تبليغات زيانبار و آلودگى به فساد اخلاق پنهان گشته ، امور مردم پراكنده و متشتّت و راه فرار از فتنه‌ها پيچيده ، گمراهى و نابينايى فراگير و هدايت به فراموشى سپرده شده است . گناه و معصيت جامعهء بشرى را فرا گرفته و شياطين يكّه تاز ميدان جهانند . آرى ! هم در عصر آن امام بزرگوار مردم غفلت زده به سوى ارزشهاى جاهلى روى آورده بودند و هم در عصر ما و عجيب‌تر اين كه چنان مردم آن زمان به خواب فرو رفته بودند كه فريادهاى بيدارگر اين معلّم بزرگ ، جز در گروه خاصّى اثر نكرد و همچنان به راه خود ادامه دادند و ارزشهاى عصر جاهليّت را يكى پس از ديگرى زنده كردند و سرانجام حكومت اسلامى تبديل به خلافت امويان و عبّاسيان شد و نه تنها پيشرفت اسلام را در جهان ، متوقّف ساخت كه ضربه‌هاى شديدى بر پيكر اسلام و مسلمين وارد كرد ! براى تكميل اين بحث شايسته است نگاه عميقترى به اوضاع مردم از جهات