جهل و بىخبرى به آنها اجازه پيدا كردن راه نمىداد . مفتونون : اشاره به اوهام و خيالات و فريب و نيرنگهايى است كه آنها را به خود جلب و جذب كرده بود ، سراب را آب و مجاز را حقيقت مىپنداشتند . اينها در حالى بود كه « مردم آن زمان در ( كنار ) بهترين خانه ( در كنار خانهء خدا و سرزمين انبياى بزرگ ) زندگى داشتند ، ولى با همسايگانى كه بدترين همسايگان بودند » ( فى خير دار و شرّ جيران ) . « 1 » به خاطر اين بدبختيهاى مضاعف و متراكم « خوابشان بىخوابى و سرمه‌هاى چشمشان اشكها بود ( هرگز استراحت و آرامشى نداشتند و هيچ گاه به خاطر جنايات مكرّرى كه صورت مىگرفت و مصايبى كه پى در پى روى مىداد اشك چشمانشان خشك نمىشد ) ! » ( نومهم سهود « 2 » ، و كحلهم دموع ) . و اسفناكتر اين كه « در سرزمينى مىزيستند كه دانشمندش به حكم اجبار لب فرو بسته و قدرت بر هدايت و نجات مردم نداشت و جاهلش گرامى بود و حاكم بر جامعه » ( بارض عالمها ملجم و جاهلها مكرم ) . براى جملهء « فى خير دار » چهار تفسير متفاوت در كلمات مفسّران نهج البلاغه ديده مىشود ، بعضى چنان كه گفتيم آن را اشاره به خانهء كعبه و حرم امن الهى دانسته‌اند ( بنا بر اين كه جمله‌هاى بالا همه ناظر به توصيف عصر جاهليّت باشند ) در حالى كه بعضى ديگر آن را اشاره به سرزمين شامات دانسته‌اند كه آن هم از اراضى مقدّسه و سرزمين انبياى بزرگ بود ولى شاميان آن زمان كه لشكر معاويه را

--> ( 1 ) بعضى جار و مجرور در « فى خير دار » را متعلق به « مفتونون » دانسته‌اند در حالى كه مناسبتر آن است كه خبر براى مبتداى محذوف باشد و در تقدير « و النّاس فى خير دار » باشد و مجموع جمله حال است براى عصر جاهليّت و ( واو ) در « و شرّ جيران » به معنى مع مىباشد . ( 2 ) « سهود » مصدر است و به معنى بىخوابى و كم‌خوابى است . ( صحاح ، مفردات ، لسان العرب و مقاييس ) .