اسلامى در آن زمان و اشاره به زحماتى كه پيامبر اسلام براى دگرگون ساختن اين وضع تحمّل فرمود و بالاخره در فراز چهارم اشارات پر معنايى در بارهء موقعيّت اهل بيت و عظمت مقام آنها و لزوم پناه بردن مردم در مشكلات دينى به آنان آمده است . در فراز پنجم همين معنى را به شكل ديگرى ادامه مىدهد و مردم را از مقايسه كردن آل محمد با ديگران بر حذر مىدارد و با بيان اين كه هيچ يك از افراد اين امّت همتاى آنان نيست امتيازات آنان را بر مىشمرد و از بازگشت حق به اهلش اظهار رضايت و خشنودى مىكند . شرايط و زمان صدور اين خطبه همان گونه كه در آغاز خطبه خوانديم مرحوم سيّد رضى تصريح مىكند كه اين خطبه بعد از بازگشت امام ( ع ) از صفّين ايراد شده است . حال و هواى خطبه نيز تناسب با اين معنى دارد زيرا شرح احوال مردم در عصر جاهليّت ، بازگو كنندهء اين حقيقت است كه از تكرار جاهليّت دوّم بر حذر باشند و اجازه ندهند بازماندگان عصر جاهليّت كه عمدتا لشكر شام را در ميدان صفّين تشكيل مىدادند ، در رسيدن به نيّات سوء خود موفّق شوند . و نيز تأكيد مىكند كه دست به دامان اهل بيت پيامبر بزنند تا از خطراتى كه اسلام را در آن زمان تهديد مىكرد رهايى يابند ، چرا كه خود پيامبر بارها فرمود : من در ميان شما دو چيز گرانمايه به يادگار مىگذارم كه اگر به آنها تمسّك جوييد هرگز گمراه نخواهيد شد : « قرآن و اهل بيت » . از اين جا روشن مىشود كه آنچه ابن ابى الحديد در يك داورى عجولانه در بارهء زمان صدور خطبه گفته است ، صحيح به نظر نمىرسد . او مىگويد حال و هواى آخر خطبه متناسب با زمان بازگشت از صفّين نيست چرا كه آن زمان بر اثر حادثهء حكميّت و نيرنگ عمرو بن عاص و تقويت معاويه و مشكلات ديگرى كه در