آن اجتماع بزرگ به همه جاى دنيا پخش شود و حضور دانشمندان بزرگ اسلامى از تمام كشورها - اعم از علماى بزرگ دين و اساتيد فنون ديگر و گويندگان و نويسندگان كه همه ساله عده‌اى از آنان از تمام جهان اسلام در اين مراسم شركت مىكنند - فرصت خوبى براى مبادلهء افكار و اطلاعات و دانستنيها و احياى آثار رسول اللّه ( ص ) و أئمهء دين - عليهم السلام - به آنها مىدهد . در بعد چهارم يعنى فلسفهء اقتصادى حج ، در روايات اسلامى نيز اشاره شده است كه حج مىتواند قدرت اقتصادى مسلمين را بيشتر كند و از تنگناهاى مالى برهاند . ممكن است افرادى تصوّر كنند كه حج را با مسائل اقتصادى چه كار ، ولى هنگامى كه به اين نكته دقّت كنيم كه خطرناكترين مشكل مسلمانان امروز وابستگى اقتصادى آنها به بيگانگان است چه مانعى دارد كه در كنار مراسم حج ، كنگره‌ها و سمينارهاى بزرگى از اقتصاددانان جهان اسلام تشكيل شود و به عنوان يك عبادت الهى و نجات مسلمين از چنگال فقر و وابستگى به بيگانگان ، در بارهء مشكلات اقتصادى جهان اسلام بينديشند و طرحهاى سازنده‌اى تهيّه كنند ؟ مسأله ، جنبهء شخصى ندارد كه سر از دنياپرستى بيرون آورد ، بلكه هدف تقويت كلّ جهان اسلام و نجات از فقر و خدمت به عظمت مسلمين است . « 1 » از آنچه در بالا آمد عمق كلام مولا على ( ع ) در اين بخش از خطبه - كه حجاج خانهء خدا را به فرشتگان طواف كنندهء گرد عرش الهى تشبيه مىكند و اين مراسم را سبب گردآورى انواع سودها در اين تجارت‌خانهء بزرگ الهى مىشمرد - روشن مىشود و شايد به همين دليل است كه در اين بخش از خطبه ، تنها انگشت روى

--> ( 1 ) در روايتى كه هشام بن حكم از امام صادق ( ع ) نقل كرده است به همهء اين فلسفه‌هاى چهارگانه به طور اجمال اشاره شده است ( وسائل الشيعه ، جلد 8 ، صفحهء 9 ) براى توضيح بيشتر در بارهء فلسفهء حج مىتوانيد به جلد 14 تفسير نمونه مراجعه كنيد .