خانهء كعبه ، بزرگترين مركز اجتماع مسلمين در طول سال و مهمترين كانون عظمت آنهاست كه از سراسر جهان به سوى آن مىآيند و مشمول بركات فوق العادهء معنوى و مادّى آن مىشوند . جالب اين كه « زرارة » كه از بزرگان اصحاب امام باقر و امام صادق - عليهما السلام - بود روزى كه خدمت امام صادق ( ع ) عرض كرد : « جعلنى اللّه فداك أسألك فى الحجّ منذ اربعين عاما فتقتينى ، فدايت شوم از چهل سال قبل تاكنون در بارهء احكام حج از تو سؤال مىكنم و به من پاسخ مىگويى ( و هنوز تمام نشده است ) » ، امام در پاسخ او فرمود : « يا زرارة بيت يحجّ اليه قبل آدم بالفى عام تريد ان تفنى مسائله فى اربعين عاما ، اى زرارة ! خانه‌اى كه از دو هزار سال قبل از خلقت آدم ( ع ) ، حجّ آن بجا آورده مىشده است ، مىخواهى مسائلش در چهل سال پايان گيرد » ! « 1 » از اين حديث به خوبى استفاده مىشود كه حتّى قبل از آدم ، خانهء كعبه مورد توجّه فرشتگان يا مخلوقاتى بوده كه قبل از وى در زمين زندگى مىكرده‌اند . 2 - فلسفهء حج در فراز بالا از كلام مولا على ( ع ) اشارات پر معنايى به فلسفه و اسرار حج شده است . در روايات اسلامى نيز تعبيرات آموزنده و سازنده‌اى در اين زمينه ديده مىشود و از مجموع آنها مىتوان گفت كه اين مناسك بزرگ در حقيقت داراى چهار بعد است : بعد اخلاقى و عبادى ، بعد سياسى و اجتماعى ، بعد فرهنگى و بعد اقتصادى . در بعد اخلاقى و عبادى كه مهمترين فلسفهء حج را تشكيل مىدهد تربيت نفوس و تهذيب اخلاق و تقويت پايه‌هاى تقوا و اخلاص مطرح است . تعبير

--> ( 1 ) وسائل الشيعه ، جلد 8 ، صفحهء 7 ( باب وجوبه على كلّ مكلّف مستطيع ) .