طور دسته‌جمعى مقرّر داشته و فرموده است : براى خدا بر همهء مردم است كه آهنگ خانهء او كنند آنها كه توانايى رفتن به سوى آن را دارند و هر كس كفر ورزد ( و حجّ را ترك كند به خود زيان رسانده ) خداوند از همهء جهانيان بىنياز است . شرح و تفسير آخرين بخش خطبه ، بيان عظمت فريضهء حج گر چه معلوم نيست كه امام ( ع ) بعد از بيان عظمت مقام قرآن ، به چه بخشى از احكام دينى اشاره فرموده است ، زيرا همان گونه كه مىدانيم بناى سيّد رضى گردآورندهء نهج البلاغه ، بر اين نبوده است كه خطبه‌ها را به طور كامل ذكر كند ، بلكه از آنها گلچين كرده است . ولى به هر حال ، انگشت گذاردن روى مسألهء حج از ميان وظايف مختلف اسلامى و فردى ، آن هم در خطبه‌اى كه از آغاز آفرينش جهان و مراحل مختلف سير انسان را ، تا قيام پيامبر اسلام ( ص ) مورد بحث قرار مىدهد ، معنى و مفهوم خاصّى دارد و نشان مىدهد كه حجّ بيت اللّه ، عصارهء اسلام و در برگيرندهء مسائل مهمّ فردى و اجتماعى و تربيتى و اخلاقى و سياسى است و در واقع نيز چنين است كه در پايان اين بخش به خواست خدا بيان خواهد شد . با اين اشاره به تفسير اين فراز از كلام امام مىپردازيم : در آغاز ، سخن از مسألهء وجوب حج مىگويد و با تعبيرات بسيار لطيف و زيبا ، مسلمين جهان را به انجام اين فريضهء بزرگ الهى تشويق مىنمايد ، مىفرمايد : « خداوند حجّ بيت اللّه الحرام ( خانه گرامى و محترمش ) را بر شما واجب كرده است » ( و فرض عليكم حجّ بيته الحرام ) . سپس در توصيفى براى خانهء كعبه مىفرمايد : « همان خانه‌اى كه خداوند آن را