عمل نكرد و به زودى آيهء ناسخ نازل شد و فرمود : « أَ أَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقاتٍ فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ تابَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ وَ أَطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ اللَّهُ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ » ، آيا ترسيديد فقير شويد كه از دادن صدقات ، پيش از نجوا خوددارى كرديد ، اكنون كه اين كار را نكرديد و خداوند توبهء شما را پذيرفت نماز را بر پا داريد و زكات را ادا كنيد و خدا و پيامبرش را اطاعت نماييد و ( بدانيد ) خداوند از آنچه انجام مىدهيد با خبر است » . « 1 » 3 - « مباح و ممنوع آن را نيز روشن ساختيم » ( و رخصه و عزائمه ) . اين تعبير ممكن است اشاره به همان باشد كه در علم اصول و فقه امروز معروف است كه هر گاه واجب يا حرامى برداشته شد گاه تبديل به اباحه مىشود « وَ إِذا حَلَلْتُمْ فَاصْطادُوا » ، هنگامى كه از احرام بيرون آمديد ، صيد كنيد . « 2 » مسلم است كه صيد كردن پس از خروج از احرام ، واجب نيست ، بلكه مباح است و گاه تبديل به حكم ضدّ آن مانند : « وَ إِذا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلاةِ » ، هنگامى كه مسافرت كرديد ، گناهى بر شما نيست كه نماز را كوتاه كنيد » . « 3 » معلوم است كه نماز قصر در سفر واجب است نه مباح . اوّلى را رخصت مىگويند به خاطر آن كه طرفين عمل جايز است و دوّمى را عزيمت ، به خاطر اين كه بايد عزم خود را جزم كرد كه عمل انجام گيرد . اين احتمال نيز در تفسير اين دو واژه داده شده كه منظور از رخص ، احكام واجب يا حرامى است كه در بعضى از موارد استثنا شده ، مانند : « فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ باغٍ وَ لا عادٍ فَلا إِثْمَ عَلَيْهِ » ، كسى كه مجبور شود در حالى كه ستمگر و متجاوز

--> ( 1 ) سورهء مجادله ، آيهء 13 . ( 2 ) سورهء مائده ، آيهء 2 . ( 3 ) سورهء نساء ، آيهء 101 .