در واقع اين نيروى تميز و قدرت تشخيص كه از مهمترين نيروهاى عقل انسان است ، هم امور معنوى را مانند حق و باطل فرا مىگيرد و هم امور محسوس مادّى را مانند رنگها و بوها و طعمها . آيا اين نيروى تشخيص ، نيروى مستقلّى است يا داخل در مفهوم ذهن و فكر كه در عبارت قبل آمده است مىباشد ؟ ظاهر عبارت « مولا » ( ع ) آن است كه آن را به عنوان يك نيروى مستقل شمرده است . قابل توجّه اين كه در اين جا روى چهار بخش از امور مادّى و محسوسات تكيه شده : چشيدنيها و بوئيدنيها و ديدنيها و اجناس كه در اين جا اشاره به انواع مختلف موجودات است ، « 1 » مانند : انواع مختلف گياهان ، پرندگان ، حيوانات و غير آن و اگر اشاره‌اى به شنيدنىها ( اصوات ) و ملموسات نشده است ، به خاطر آن است كه بيان آن سه قسمت از باب مثال است و هر شنونده‌اى از بيان آنها به بقيّه منتقل مىشود . سپس امام ( ع ) در ادامهء اين سخن ، به يكى از مهمترين ويژگيهاى انسان كه سرچشمه بسيارى از پديده‌هاى زندگى اوست اشاره كرده ، مىفرمايد : « اين در حالى است كه او را معجونى از رنگهاى مختلف و استعدادهاى گوناگون قرار داد » ( معجونا « 2 » بطينة الالوان المختلفة ) . اين تعبير ممكن است اشاره به اختلاف رنگهاى انسانها و نژادهاى مختلف باشد ، يا اختلاف رنگ اجزاى بدن كه بعضى كاملا سفيد ( مانند سفيدى چشمها و استخوانها ) و بعضى كاملا سياه ( مانند موها ) و بعضى به رنگهاى ديگر است و آميختن اين رنگها به يكديگر ، به او زيبايى خاصّى مىدهد و نيز ممكن است

--> ( 1 ) « جنس » در لغت به معنى اقسام و انواع مختلف مىباشد و در بعضى از خطبه‌هاى نهج البلاغه قراينى بر اين معنى وجود دارد ( خطبه 91 ) . ( 2 ) « معجونا » حال است براى « انسانا » كه در عبارت قبل آمده است .